Home›Skanda Purana›Kashi Khanda›Uttara Ardha›Adhyaya 11›Shloka 97
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 97

Devanagari script

तारस्तारतृतीयो बिंद्वंतोमणिपदं ततः कर्णिके । प्रणवात्मिपदं केन म इति मनुसंख्यवर्णमनुः

Transliteration

tārastāratṛtīyo biṃdvaṃtomaṇipadaṃ tataḥ karṇike | praṇavātmipadaṃ kena ma iti manusaṃkhyavarṇamanuḥ

Translation

हा मंत्र ‘तार’ आणि तृतीय ‘तार’ यांच्या संयोगाने बनतो; शेवटी बिंदु येतो, त्यानंतर कमळाच्या कर्णिकेत स्थित ‘मणि’ पद येते. हा प्रणवस्वरूप आहे; ‘केन’ पद व ‘म’ अक्षर युक्त होऊन नियत गणनेप्रमाणे वर्णांचा मंत्र ठरतो.

Word by Word
तारः‘tāra’ (the syllable Tāra)
तारः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (अत्र बीजाक्षर-नाम)
तारतृतीयःthe third is ‘tāra’ / ‘tāra’ as the third
तारतृतीयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootतार + तृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समासः—तत्पुरुष (‘तारः तृतीयः’ / ‘तारे तृतीयः’)
बिन्दुthe bindu (dot)
बिन्दु:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबिन्दु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अन्तःthe end
अन्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
मणिपदम्the ‘maṇi’ syllable/word
मणिपदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमणि + पद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (‘मणेः पदम्’)
ततःthen / thereafter
ततः:
Avyaya (Adverbial/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb) ‘thereafter/then’
कर्णिकेin the pericarp (of the lotus/yantra)
कर्णिके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकर्णिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
प्रणवात्मिपदम्the syllable whose essence is praṇava
प्रणवात्मिपदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रणव + आत्मन् + पद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (‘प्रणवात्मा यत् पदम्’ = the syllable whose essence is praṇava)
केनby what? / with which?
केन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; प्रश्नवाचक-सर्वनाम
म‘ma’
म:
Avyaya (Particle/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootम (अव्यय/निपात)
Formअव्यय; बीजाक्षर-रूपेण (seed syllable)
इतिthus
इति:
Avyaya (Particle/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/समाप्ति-निपात (quotative particle)
मनुसंख्यवर्णमनुःthe mantra (manu) having syllables equal to the number of Manus
मनुसंख्यवर्णमनुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमनु + संख्या + वर्ण + मनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (मनुसंख्याः वर्णाः यस्य सः मनुः)
Speaker

Skanda (deduced: Kāśī Khaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (implied)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A diagrammatic yet devotional scene: a radiant lotus in the heart-space, the mantra syllables arranged around the pericarp; ‘tāra’ syllables shining like stars, praṇava at the center, bindu as a luminous dot crowning the sequence; Kāśī’s skyline faintly behind.

FAQs

Mantras are not random sounds; they are transmitted with precise components and structure, intended to lead the mind toward liberation.

The setting remains Kāśī in the Kāśī Khaṇḍa, though this verse emphasizes mantra-vidhi rather than a named tīrtha.

A specific method of mantra-formation using elements like tāra (praṇava), bindu-ending, and additional syllabic components.

←Previous Verse
Next Verse→