Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 11

Devanagari script

प्रह्लादतीर्थं तत्रैव नाम्ना प्रह्लादकेशवः । भक्तैः समर्चनीयोहं महाभक्ति समृद्धये

Transliteration

prahlādatīrthaṃ tatraiva nāmnā prahlādakeśavaḥ | bhaktaiḥ samarcanīyohaṃ mahābhakti samṛddhaye

Translation

तेथेच प्रह्लाद-तीर्थ आहे; तेथे मी ‘प्रह्लादकेशव’ या नावाने प्रसिद्ध आहे. महाभक्तीची समृद्धी व्हावी म्हणून भक्तांनी माझी विधिपूर्वक आराधना करावी।

Word by Word

• प्रह्लादतीर्थम्: (the) Prahlāda-tīrtha
• प्रह्लादतीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रह्लाद-तीर्थ (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2 विभक्ति), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रह्लादस्य तीर्थम्)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb: 'there')

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic particle)

• नाम्ना: by name
• नाम्ना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3 विभक्ति), एकवचन; करण/हेतुवाचक ('by the name')

• प्रह्लादकेशवः: Prahlāda-Keśava (name/title)
• प्रह्लादकेशवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रह्लाद-केशव (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), एकवचन; कर्मधारयः (प्रह्लादः केशवः इव/नाम)

• भक्तैः: by devotees
• भक्तैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3 विभक्ति), बहुवचन

• समर्चनीयः: to be worshipped
• समर्चनीयः: Karta (Predicate/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्+अर्च् (धातु) → समर्चनीय (कृदन्त)
• Form: भविष्यत्कर्तव्यतावाचक (gerundive/णीयत्); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1 विभक्ति), एकवचन; 'पूजनीयः'

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1 विभक्ति), एकवचन

• महाभक्ति: of great devotion
• महाभक्ति: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: महा-भक्ति (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6 विभक्ति), एकवचन; कर्मधारयः (महती भक्ति:)

• समृद्धये: for the increase/prosperity
• समृद्धये: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: समृद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4 विभक्ति), एकवचन; प्रयोजन/सम्प्रदानवाचक ('for increase')

Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa context) speaking to Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prahlāda-tīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrims/devotees; within Kāśīkhaṇḍa’s didactic narration to an inquiring audience

Visual Art Cues

Scene: A Kashi riverside tīrtha with a small shrine of Keśava; devotees offer flowers and tulasī while reciting Prahlāda’s praises; the atmosphere suggests steadfast devotion overcoming fear.

Characters & Entities

• Prahlāda-tīrtha
• Prahlāda-keśava
• Prahlāda

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-worship is praised as a means to deepen bhakti itself, not merely to gain external rewards.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prahlāda-tīrtha in Kāśī, associated with the form Prahlāda-keśava.

What ritualistic prescription is mentioned?

Samarcana (formal worship) of Prahlāda-keśava by bhaktas for the increase of devotion.