Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 80

Devanagari script

जज्वालेंगलसंस्पर्शो द्विजस्तत्कंठकंदलीम् । प्राक्प्रविष्टानथो तार्क्ष्यो निषादानौदरीं दरीम्

Transliteration

jajvāleṃgalasaṃsparśo dvijastatkaṃṭhakaṃdalīm | prākpraviṣṭānatho tārkṣyo niṣādānaudarīṃ darīm

Translation

कंठातील अग्नीच्या स्पर्शाने दग्ध झालेला तो द्विज त्या कंठ-कंदरात ज्वलंत झाला. तेव्हा तार्क्ष्य (गरुड) आधीच निषादांना आपल्या उदर-कंदरात घेऊन गेला होता.

Word by Word

• जज्वाल: blazed/burned
• जज्वाल: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ज्वल् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• इङ्गल: with charcoal/embers
• इङ्गल: Hetu/Karaṇa (Cause/Instrument)
• Type: Noun
• Root: इङ्गल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (Instrumental), एकवचन; समासपूर्वपद

• संस्पर्शः: (the) contact (with embers)
• संस्पर्शः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संस्पर्श (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुष: इङ्गल-संस्पर्श (contact with embers)

• द्विजः: the Brahmin
• द्विजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• तत्: his/that
• तत्: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-सम्बन्धार्थे (genitival sense as first member), एकवचन; समासपूर्वपद (his/that)

• कण्ठ: throat
• कण्ठ: Sambandha (Part of compound)
• Type: Noun
• Root: कण्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, समासमध्यपद

• कन्दलीम्: the throat-cavity
• कन्दलीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कन्दली (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (Accusative), एकवचन; षष्ठी/सम्बन्ध-तत्पुरुष: तत्-कण्ठ-कन्दली (the throat-cavity/inner throat of him)

• प्राक्: previously/before
• प्राक्: Kriya-visheṣaṇa (Temporal adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: प्राक् (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक (formerly/before)

• प्रविष्टान्: entered
• प्रविष्टान्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्र√विश् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; 'निषादान्' इत्यस्य विशेषण

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय, अनन्तरार्थक (then)

• तार्क्ष्यः: Tārkṣya (Garuḍa)
• तार्क्ष्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तार्क्ष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (गरुडः)

• निषादान्: Niṣādas
• निषादान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निषाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, बहुवचन

• औदरीम्: belly-like/abdominal
• औदरीम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: औदरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; 'दरीम्' इत्यस्य विशेषण (belonging to the belly)

• दरीम्: cave/cleft
• दरीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Type: cave

Visual Art Cues

Scene: Within a red-gold throat-tunnel, a brāhmaṇa figure glows with heat, flames licking the cavern walls; above, Garuḍa’s vast form implied; swallowed Niṣādas shown as silhouettes in the belly-cave.

Characters & Entities

• Dvija (Brāhmaṇa)
• Garuḍa (Tārkṣya)
• Niṣādas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual merit and dharma generate protective power; the righteous cannot be casually harmed without consequence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode sits within the Kāśī-khaṇḍa’s glorification of dharma; it does not directly name a Kāśī shrine or ghāṭa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.