Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 27
Devanagari script
इति शापानलाद्भीतैः कैश्चित्पातालमाश्रितम् । जिजीविषुभिरन्यैश्च द्वित्रैश्चक्रे प्रसूवचः
Transliteration
iti śāpānalādbhītaiḥ kaiścitpātālamāśritam | jijīviṣubhiranyaiśca dvitraiścakre prasūvacaḥ
Translation
त्या अग्निसारख्या शापाने भयभीत होऊन काहींनी पाताळाचा आश्रय घेतला; तर इतरांनी जगण्याच्या इच्छेने दोन-तीन साथीदारांसह प्रसूतीविषयी युक्ती ठरवली।
Word by Word
इतिthus
इति:
Vakyartha-marker (Quotation/इत्यादि)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/समाप्तिसूचक
शापानलात्from the fire of the curse
शापानलात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootशाप + अनल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; हेत्वर्थ
भीतैःby the frightened (ones)
भीतैः:
Karana (Instrument/means/करण)
TypeAdjective
Rootभीत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √भी + क्त)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; विशेषण
कैश्चित्by some
कैश्चित्:
Karana (Instrument/means/करण)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; अनिश्चितवाचक (indefinite)
पातालम्Pātāla (netherworld)
पातालम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपाताल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
आश्रितम्resorted to, taken refuge in
आश्रितम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeVerb
Rootआ + श्रि (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘having resorted to’ (पातालम्)
जिजीविषुभिःby those wishing to live
जिजीविषुभिः:
Karana (Instrument/means/करण)
TypeNoun
Rootजिजीविषु (कृदन्त-प्रातिपदिक; √जीव् + सन्/इषु-इच्छार्थ)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘जीवितुमिच्छन्तः’ (desirous of living)
अन्यैःby others
अन्यैः:
Karana (Instrument/means/करण)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
चand
च:
Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
द्वित्रैःby two or three
द्वित्रैः:
Karana (Instrument/means/करण)
TypeNoun
Rootद्वि + त्रि (संख्याप्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘द्वाभ्यां त्रिभिः वा’ (two or three)
चक्रेdid, made
चक्रे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
प्रसूवचःthe words of the mother (serpent)
प्रसूवचः:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रसू (प्रातिपदिक) + वचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मपद; ‘प्रसूवचनम्’ (words of the mother/parturient)
Speaker
Skanda
Characters & Entities
P
PātālaN
Nāgas (implied)FAQs
When consequences mature, beings resort to flight or cunning; dharma warns against actions that force such desperate choices.
No tīrtha is mentioned; the verse is mythic-cosmological rather than a site-glorification.
None.