Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 19
Devanagari script
इति श्रुत्वा वचो मातुः काद्रवेयाः परस्परम् । संमंत्र्य मातरं प्रोचुः कद्रूं कद्रूपमागताः
Transliteration
iti śrutvā vaco mātuḥ kādraveyāḥ parasparam | saṃmaṃtrya mātaraṃ procuḥ kadrūṃ kadrūpamāgatāḥ
Translation
मातेचे वचन ऐकून काद्रवेय नागांनी परस्पर सल्लामसलत केली; मग कद्रूकडे जाऊन मातेला म्हणाले।
Word by Word
इतिthus
इति:
Avyaya (Discourse marker/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्ययम्; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootश्रु (धातु) → श्रुत्वा (क्त्वा-प्रत्यय, अव्ययकृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तः (gerund); पूर्वकालिक-क्रिया
वचःspeech; words
वचः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
मातुःof (their) mother
मातुः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
काद्रवेयाःthe sons of Kadrū (serpents)
काद्रवेयाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाद्रवेय (प्रातिपदिक; कद्रू-अपत्य)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन
परस्परम्mutually; among themselves
परस्परम्:
Avyaya (Adverbial/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootपरस्परम् (अव्यय/नपुंसक-रूपेण)
Formअव्ययम्; परस्पर-भावे (mutually)
संमंत्र्यhaving consulted
संमंत्र्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootमन्त्र् (धातु) + सम् (उपसर्ग) → संमंत्र्य (क्त्वा-प्रत्यय, अव्ययकृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तः; ‘समालोच्य’ इत्यर्थे
मातरम्(their) mother
मातरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
प्रोचुःthey said; spoke
प्रोचुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + प्र (उपसर्ग) → प्रोचुः
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd person), बहुवचन; परस्मैपदम्
कद्रूम्Kadrū
कद्रूम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकद्रू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
कद्रू-पम्like Kadrū; resembling Kadrū
कद्रू-पम्:
Gati (Complement/गत्यर्थ-उपपद)
TypeAdjective
Rootकद्रू (प्रातिपदिक) + प (प्रातिपदिक; ‘प’ = ‘सदृश/सम’ इत्यर्थे, उपमानवाचक)
Formतत्पुरुष-समासः (उपमान-तत्पुरुषः: ‘कद्रूसदृशम्’), नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्
आगताःhaving come; arrived
आगताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + आ (उपसर्ग) → आगत (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकाले कृदन्तः; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘आयाताः’
Speaker
Narrator (Skanda, in Kāśīkhaṇḍa context)
Visual Art Cues
Scene: A circle of nāgas with jeweled hoods confer in whispers; then they glide toward Kadrū seated like a queen-mother, the atmosphere heavy with impending refusal.
Characters & Entities
K
KadrūK
Kādraveyas (Nāgas)FAQs
Deliberation before action highlights moral agency—one is responsible even when commanded by elders.
None in this verse; it remains within the Kāśī-khaṇḍa’s didactic storytelling.
None.