Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 1

Devanagari script

स्कंद उवाच । शृणुष्व मैत्रावरुणे द्वारवत्यां यदूद्वहः । दानवानां वधार्थाय भुवोभारापनुत्तये

Transliteration

skaṃda uvāca | śṛṇuṣva maitrāvaruṇe dvāravatyāṃ yadūdvahaḥ | dānavānāṃ vadhārthāya bhuvobhārāpanuttaye

Translation

स्कंद म्हणाले—हे मैत्रावरुण, ऐक. द्वारवतीत यदूंचा श्रेष्ठ (श्रीकृष्ण) दानवांच्या वधासाठी व पृथ्वीचा भार दूर करण्यासाठी प्रकट झाला.

Word by Word

• स्कन्दः: Skanda
• स्कन्दः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/परिपूर्णभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• शृणुष्व: listen
• शृणुष्व: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थक), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• मैत्रावरुणे: O Maitrāvaruṇa
• मैत्रावरुणे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मैत्रावरुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; समासः—मैत्र + वारुण (द्वन्द्व/समाहार-प्राय, ‘Maitra and Varuṇa-related’)

• द्वारवत्याम्: in Dvāravatī
• द्वारवत्याम्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्वारवती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन

• यदूद्वहः: the foremost of the Yadus
• यदूद्वहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यदू + उद्वह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; समासः—यदूनाम् + उद्वहः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• दानवानाम्: of the Dānavas (demons)
• दानवानाम्: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन

• वधार्थाय: for the purpose of killing
• वधार्थाय: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान-प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: वध + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4), एकवचन; समासः—वधस्य अर्थः (षष्ठी-तत्पुरुष); प्रयोजनार्थे चतुर्थी

• भुवः: of the earth
• भुवः: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन (वैकल्पिकं प्रथमा बहुवचन-रूपं; अत्र ‘पृथिव्याः’ अर्थे)

• भारापनुत्तये: for the removal of the burden
• भारापनुत्तये: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान-प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: भार + अपनुत्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4), एकवचन; समासः—भारस्य अपनुत्तिः (षष्ठी-तत्पुरुष); प्रयोजनार्थे चतुर्थी

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvāravatī (Dvārakā)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Maitrāvaruṇa

Visual Art Cues

Scene: Skanda, radiant and martial, addresses a sage (Maitrāvaruṇa) and begins the account of Kṛṣṇa’s manifestation in Dvāravatī for slaying Dānavas and lightening Earth’s burden.

Characters & Entities

• Skanda
• Maitrāvaruṇa
• Dvāravatī (Dvārakā)
• Yadūdvaha (Kṛṣṇa)
• Dānavas
• Earth (Bhū)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine descent is portrayed as dharma-restoration—removing oppressive forces and rebalancing the world.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvāravatī (Dvārakā), presented as the setting for Kṛṣṇa’s manifest purpose.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; it introduces a narrative of avatāra and cosmic purpose.