Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 54

Devanagari script

अनया त्वर्ककुंडेस्मिन्पुष्ये मासि रवेर्दिने । स्नातं त्वनुदिते सूर्ये शीतादक्षुब्धचित्तया

Transliteration

anayā tvarkakuṃḍesminpuṣye māsi raverdine | snātaṃ tvanudite sūrye śītādakṣubdhacittayā

Translation

तिने या अर्ककुंडात, पुष्य मासात, रविवारी—सूर्योदयापूर्वी स्नान केले; आणि थंडीनेही जिचे चित्त विचलित झाले नाही.

Word by Word

• अनया: by her/with her
• अनया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; सर्वनाम

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विशेषार्थक-अव्यय (indeed)

• अर्ककुण्डे: in the Arka-pond
• अर्ककुण्डे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक) + कुण्ड (प्रातिपदिक) → अर्ककुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः = तत्पुरुषः (‘अर्कस्य कुण्डम्’)

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; सर्वनाम

• पुष्ये: when (the nakṣatra) Puṣya (prevails)
• पुष्ये: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; नक्षत्रनाम

• मासि: in the month
• मासि: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• रवेः: of the Sun
• रवेः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: रवि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• दिने: on the day
• दिने: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• स्नातम्: bathed (having bathed)
• स्नातम्: Kriya (Result state/क्रियाफल)
• Type: Adjective
• Root: स्ना (धातु) → स्नात (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगे ‘स्नानं कृतम्’

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विशेषार्थक-अव्यय (indeed)

• अनुदिते: when not risen
• अनुदिते: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: अनुदित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; ‘सूर्ये’ इति विशेषणम् (not yet risen)

• सूर्ये: when the sun (was)
• सूर्ये: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• शीतात्: from cold, due to cold
• शीतात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: शीत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेत्वर्थे (ablative of cause)

• अक्षुब्धचित्तया: with an unagitated mind
• अक्षुब्धचित्तया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: अ (निषेध) + क्षुब्ध (कृदन्त, क्त) + चित्त (प्रातिपदिक) → अक्षुब्धचित्त (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; समासः = तत्पुरुषः (न क्षुब्धं चित्तं यस्याः/या) — अर्थतः बहुव्रीहिसदृशः, प्रयोगतः विशेषणम्

Speaker

Śrī Devī (Pārvatī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arkakuṇḍa

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Before sunrise in Puṣya month on a Sunday, a devotee bathes in Arkakuṇḍa; mist rises, cold air bites, yet the mind remains steady and undisturbed.

Characters & Entities

• Arkakuṇḍa
• Puṣya māsa
• Ravi-vāra (Sunday)
• Sūrya (Sun)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Steadfastness in dharma—performing sacred acts with composure and endurance—magnifies the sanctity of tīrtha-practice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Arkakuṇḍa (a Sun-associated sacred pond) within the Kāśī sacred landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna at Arkakuṇḍa in Puṣya month on Sunday, performed before sunrise, maintaining an unagitated mind despite cold.