Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 50
Devanagari script
दृगंचलेंगितज्ञा च यथा कृतमनोरथा । गानचित्तहरा यद्वत्तथास्त्वेषा सुलक्षणा
Transliteration
dṛgaṃcaleṃgitajñā ca yathā kṛtamanorathā | gānacittaharā yadvattathāstveṣā sulakṣaṇā
Translation
ही सुलक्षणा कन्या नेत्रांचे संकेत व कटाक्षाचे भाव जाणणारी असो; जिचे मनोरथ पूर्ण होवोत; आणि जिचे गायन चित्त हरून नेणारे असो—अशीच ती होवो.
Word by Word
दृक्eye, glance
दृक्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदृश् (धातु) → दृक् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-तत्पुरुषार्थे प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग (पूर्वपद)
अञ्चलcorner, edge
अञ्चल:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअञ्चल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग (मध्यपद)
इङ्गितgesture, sign
इङ्गित:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइङ्गित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग (मध्यपद)
ज्ञाknowing (the signs)
ज्ञा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootज्ञ (धातु) → ज्ञ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः = षष्ठी-तत्पुरुषः (दृग्-अञ्चल-इङ्गित-ज्ञा = ‘दृगञ्चलस्य इङ्गितं जानाती’)
चand
च:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
यथाas, just as
यथा:
Sambandha (Comparator)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमान/प्रकारवाचक-अव्यय (comparative ‘as’)
कृतfulfilled, accomplished
कृत:
Sambandha (Qualifier)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) → कृत (कृदन्त/भूतकृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), समासाङ्ग (पूर्वपद)
मनोरथाwhose desire is fulfilled
मनोरथा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक) + रथ (प्रातिपदिक) → मनोरथ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः = षष्ठी-तत्पुरुषः (मनसः रथः = ‘wish/desire’)
गानsong, singing
गान:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग (पूर्वपद)
चित्तmind
चित्त:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचित्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग (मध्यपद)
हराmind-stealing
हरा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootहृ (धातु) → हर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः = षष्ठी-तत्पुरुषः (गानस्य चित्तं हरति)
यद्वत्just as
यद्वत्:
Sambandha (Comparator)
TypeIndeclinable
Rootयद्वत् (अव्यय)
Formतुलनावाचक-अव्यय (‘just as/like’)
तथाso, thus
तथा:
Sambandha (Correlative)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formतदनुरूपवाचक-अव्यय (‘so/thus’)
अस्तुlet (her) be
अस्तु:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलोट् (imperative/आज्ञार्थ), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
एषाthis (woman)
एषा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम
सुलक्षणाwell-featured, auspiciously marked
सुलक्षणा:
Karta (Subject complement/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + लक्षण (प्रातिपदिक) → सुलक्षण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः = कर्मधारयः (सु + लक्षणा = ‘good-marked’)
Speaker
Śrī Devī (Pārvatī)
Visual Art Cues
Scene: A well-marked maiden, poised and graceful, communicates through subtle eye-glances; her singing captivates listeners in a refined Kāśī setting.
FAQs
Harmony in dharmic life is aided by sensitivity, mutual understanding, and uplifting arts like song.
No specific tirtha is named; the verse contributes to the Kāśī Khaṇḍa’s devotional narrative.
None.