Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 5

Devanagari script

भर्तृशुश्रूषणरता गृहकर्मसुपेशला । तस्यां स जनयामास कन्यामेकां सुलक्षणाम्

Transliteration

bhartṛśuśrūṣaṇaratā gṛhakarmasupeśalā | tasyāṃ sa janayāmāsa kanyāmekāṃ sulakṣaṇām

Translation

पतीची सेवा करण्यात तत्पर व गृहकर्मात अत्यंत कुशल अशी ती; तिने त्याच्यापासून एक सुलक्षणा कन्या प्रसविली।

Word by Word

• भर्तृ-शुश्रूषण-रता: devoted to serving her husband
• भर्तृ-शुश्रूषण-रता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक) + शुश्रूषण (प्रातिपदिक) + रत (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (भर्तुः शुश्रूषणम् इति तस्मिन् रता)

• गृह-कर्म-सु-पेशला: very skilled in household work
• गृह-कर्म-सु-पेशला: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: गृह (प्रातिपदिक) + कर्म (प्रातिपदिक) + सु (अव्यय-उपसर्ग/पूर्वपद) + पेशल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (गृहकर्मणि सुपेशला = गृहकार्येषु अत्यन्त-कुशला)

• तस्याम्: in her
• तस्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• जनयामास: begot / caused to be born
• जनयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्; causative sense (णिच्) implied: ‘caused to be born/begot’

• कन्याम्: a daughter
• कन्याम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• एकाम्: one
• एकाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (कन्याम्)

• सु-लक्षणाम्: well-marked, auspicious-featured
• सु-लक्षणाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (अव्यय-पूर्वपद) + लक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (सु + लक्षणा) विशेषणम् (कन्याम्)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A serene domestic interior: a devoted wife attending to household tasks, with a newborn daughter bearing auspicious signs; the atmosphere is calm and dharmic.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Household life becomes dharmic when rooted in service, skill, and auspicious conduct, yielding благословенные outcomes.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is within the Kāśīkhaṇḍa narrative frame; the immediate line does not name a particular tīrtha, but the setting belongs to Kāśī’s sacred milieu.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it describes character and family circumstance rather than a rite.