Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 45

महामहोभूर्मणिकर्णिकास्थली तमस्ततिर्यत्र समेति संक्षयम् । परः शतैर्जन्मभिरेधितापि या दिवाकराग्नींदुकरैरनिग्रहा

mahāmahobhūrmaṇikarṇikāsthalī tamastatiryatra sameti saṃkṣayam | paraḥ śatairjanmabhiredhitāpi yā divākarāgnīṃdukarairanigrahā

महामहिमामय मणिकर्णिका-स्थळी अशी पावन भूमी आहे की जिथे अंधकाराचा समूह पूर्णतः क्षय पावतो. शेकडो जन्मांनी वाढलेला तमही तेथील सूर्य-अग्नी-चंद्रसदृश तेजापुढे टिकत नाही.

महामहोभूःthe very great Mahohbhū (epithet/name)
महामहोभूः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहामहोभू (प्रातिपदिक; महा+महो+भूः)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (महान् महोभूः)
मणिकर्णिकास्थलीthe ground/place of Maṇikarṇikā
मणिकर्णिकास्थली:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमणिकर्णिका+स्थली (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मणिकर्णिकायाः स्थली)
तमःdarkness
तमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन
ततिःa row/stream (mass)
ततिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्धबोधक-अव्यय (relative adverb: 'where')
समेतिgoes/comes together, reaches
समेति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+इ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
संक्षयम्destruction, end
संक्षयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसंक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
परःsupreme/other
परः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (e.g., 'supreme/other')
शतैःby hundreds
शतैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootशत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन
जन्मभिःby births
जन्मभिः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootजन्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
एधिताgrown, increased
एधिता:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएध् (धातु) → एधित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (concessive/also: 'even/also')
याwhich (she/that)
या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun)
दिवाकरैःby suns (sun-rays/suns)
दिवाकरैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootदिवाकर (प्रातिपदिक; दिवा+कर)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः (day-maker = sun)
अग्निby fire
अग्नि:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (समुच्चयार्थे); (पाठे 'अग्नींदुकरैः' इति सन्धौ)
इन्दुकरैःby moon(-rays)/moons
इन्दुकरैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootइन्दुकर (प्रातिपदिक; इन्दु+कर)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः (moon-ray = moon)
अनिग्रहाunrestrained, unchecked
अनिग्रहा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनिग्रह (प्रातिपदिक; अ-निग्रह)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (निग्रह-रहित)

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa narration, typically Skanda to Agastya)

Tirtha: Maṇikarṇikā

Type: ghat

Listener: Muni (unnamed in the excerpt)

Scene: A radiant Maṇikarṇikā-sthalī where darkness dissolves; the ghāṭa glows with a tri-luminary aura (sun-fire-moon), with pilgrims and lamps reflecting on the river.

M
Maṇikarṇikā
K
Kāśī (implied)

FAQs

Kāśī’s Maṇikarṇikā is portrayed as a place where deep karmic darkness accumulated over many births is dispelled by divine spiritual brilliance.

Maṇikarṇikā-sthalī (Maṇikarṇikā in Kāśī/Vārāṇasī), celebrated as supremely radiant and liberating.

No explicit ritual is prescribed in this verse; it focuses on the intrinsic purifying power (māhātmya) of the place.