Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 23

निजस्य प्रतिबिंबस्य नीराज्यमुकुरादिषु । उत्तमांगं न यः पश्येत्समासेन विनश्यति

nijasya pratibiṃbasya nīrājyamukurādiṣu | uttamāṃgaṃ na yaḥ paśyetsamāsena vinaśyati

निर्मळ आरसा इत्यादीत स्वतःच्या प्रतिबिंबाचे उत्तमांग (मस्तक) ज्याला दिसत नाही—तो एका महिन्यात नष्ट होतो।

निजस्यof one’s own
निजस्य:
Viśeṣaṇa (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), एकवचनम्; विशेषणम् (प्रतिबिम्बस्य)
प्रतिबिम्बस्यof the reflection
प्रतिबिम्बस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootप्रतिबिम्ब (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), एकवचनम्
नीराज्य(the) nīrājya/bright appearance
नीराज्य:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनीराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (1st/2nd), एकवचनम्; अत्र ‘(दर्शनं) नीराज्य’ इति वस्तुनिर्देशः
मुकुरादिषुin mirrors and the like
मुकुरादिषु:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमुकुर + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), बहुवचनम्; मुकुर-आदि-शब्दैः निर्दिष्टेषु (mirrors etc.)
उत्तमाङ्गम्the head
उत्तमाङ्गम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootउत्तम + अङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; ‘उत्तमम् अङ्गम्’ (head)
not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation)
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्
पश्येत्would see
पश्येत्:
Kriyā (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√पश् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्
समासेनquickly/soon
समासेन:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeNoun
Rootसमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (3rd/Instrumental), एकवचनम्; अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषणार्थे ‘शीघ्रम्/संक्षेपेण’
विनश्यतिperishes
विनश्यति:
Kriyā (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√नश् (धातु) + वि- (उपसर्ग)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

Skanda

Tirtha: Kāśī-kṣetra (Avimukta precinct implied)

Type: kshetra

Listener: null

Scene: Inside a simple Kāśī dwelling or near a shrine, a person holds a spotless mirror; the reflection shows the body but the head region is blank/absent; a lamp flickers; the person turns toward a Śiva-liṅga in surrender.

K
Kāśī

FAQs

Life can turn swiftly; therefore one should not delay Dharma, repentance, and devotion.

Kāśī is the implied sacred setting of the Kāśīkhaṇḍa; this verse itself is an omen teaching, not a tīrtha-stuti.

None; the verse centers on observation of one’s reflection.