Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 83

Devanagari script

अविमुक्ते महाक्षेत्रेऽविमुक्तमवलोक्य च । त्रिजन्मजनितं पापं हित्वा पुण्यमयो भवेत्

Transliteration

avimukte mahākṣetre'vimuktamavalokya ca | trijanmajanitaṃ pāpaṃ hitvā puṇyamayo bhavet

Translation

अविमुक्त या महाक्षेत्रात अविमुक्ताचे दर्शन घेतल्याने, तीन जन्मांत उत्पन्न झालेले पाप टाकून मनुष्य पुण्यमय होतो।

Word by Word

• अविमुक्ते: in Avimukta (Kāśī)
• अविमुक्ते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अविमुक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (स्थाननाम), सप्तमी (7), एकवचन

• महा-क्षेत्रे: in the great sacred field
• महा-क्षेत्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; कर्मधारय-समास (महच्च तत् क्षेत्रम्)

• अविमुक्तम्: Avimukta (the sacred one/place)
• अविमुक्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अविमुक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; (देवता/लिङ्ग/स्थान-विशेष)

• अवलोक्य: having beheld
• अवलोक्य: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव-लोक् (धातु) → अवलोक्य (ल्यप्/क्त्वान्त)
• Form: अव्ययकृदन्त (ल्यप्/क्त्वा-समर्थ), ‘having seen/beheld’

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• त्रि-जन्म-जनितम्: produced in three births
• त्रि-जन्म-जनितम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + जन्मन् (प्रातिपदिक) + जनित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; तत्पुरुष-समास (त्रिषु जन्मसु जनितम्)

• पापम्: sin
• पापम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• हित्वा: having abandoned
• हित्वा: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हा (धातु) → हित्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त; ‘having abandoned’

• पुण्य-मयः: full of merit
• पुण्य-मयः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; तत्पुरुष-समास (पुण्येन मयः = full of merit)

• भवेत्: would become
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta Mahākṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim enters the sacred bounds of Avimukta and beholds the deity/linga; three layers of shadow (three births) fall away, replaced by a bright mantle of merit.

Characters & Entities

• Avimukta-kṣetra
• Avimukteśvara/Avimukta presence
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage-darśana in Avimukta is depicted as exceptionally purifying, transforming the devotee into a vessel of puṇya.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Avimukta-mahākṣetra in Kāśī (Vārāṇasī).

What ritualistic prescription is mentioned?

Avalokana/darśana (sacred seeing) within the kṣetra is the implied devotional act.