Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 61

Devanagari script

ब्रह्मोवाच । विश्वेश जगतांनाथ पत्या व्यापारितोस्म्यहम् । कृतप्रसादेन विभो सृष्टिं कर्तुं चतुर्विधाम्

Transliteration

brahmovāca | viśveśa jagatāṃnātha patyā vyāpāritosmyaham | kṛtaprasādena vibho sṛṣṭiṃ kartuṃ caturvidhām

Translation

ब्रह्मा म्हणाले—हे विश्वेश, हे जगन्नाथ! प्रभु (शिव) यांच्या आज्ञेने मी कार्यास प्रवृत्त झालो आहे. हे विभो, तुमच्या प्रसादाने मला चतुर्विध सृष्टीची निर्मिती करावयाची आहे.

Word by Word

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• विश्व-ईश: O Lord of the universe
• विश्व-ईश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (lord of the universe)

• जगताम्-नाथ: O Lord of the worlds
• जगताम्-नाथ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (lord of beings/worlds)

• पत्या: by the Lord/master
• पत्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• व्यापारितः: commissioned; set to work
• व्यापारितः: Karta (Subject complement/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-आ-√पृ (धातु; प्रेरणे/व्यापारे)
• Form: कृदन्तः—क्त (Past passive participle); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• अस्मि: am
• अस्मि: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तम-पुरुषः (1st person), एकवचनम्

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• कृत-प्रसादेन: by (your) bestowed grace
• कृत-प्रसादेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कृत (कृदन्त; कृ धातोः क्त) + प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (with grace having been granted/with bestowed favor)

• विभो: O mighty one
• विभो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

• सृष्टिम्: creation
• सृष्टिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सृष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• कर्तुम्: to do; to make
• कर्तुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: कृ (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्तः (Infinitive)

• चतुर्विधाम्: fourfold
• चतुर्विधाम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् (प्रातिपदिक) + विध (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (fourfold)

Speaker

Brahmā

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Brahmā, still bowed, speaks with measured clarity to Viśveśvara: he has been set to the work of fourfold creation by the Lord’s command and grace; Śiva listens in tranquil sovereignty.

Characters & Entities

• Śiva (Viśveśa)
• Brahmā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cosmic duties succeed through divine grace; even the creator-god Brahmā acts under the higher lordship of Viśveśa (Śiva).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Viśveśa is the celebrated lord of Kāśī (Vārāṇasī); the Kāśīkhaṇḍa frames this theology within Kāśī’s sacred landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is a theological statement within a dialogue.