Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 62
Devanagari script
सुदृढं चूचुकयुगं शस्तं श्यामं सुवर्तुलम् । अंतर्मग्नं च दीर्घं च कृशं क्लेशाय जायते
Transliteration
sudṛḍhaṃ cūcukayugaṃ śastaṃ śyāmaṃ suvartulam | aṃtarmagnaṃ ca dīrghaṃ ca kṛśaṃ kleśāya jāyate
Translation
अतिदृढ, प्रशंसनीय, श्यामवर्ण व सुंदर गोलाकार चूचुक-युगल स्तुत्य; पण जे आत दाबलेले, लांब व कृश असेल ते क्लेशास कारणीभूत ठरते।
Word by Word
sudṛḍhamvery firm
sudṛḍham:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootsu (अव्यय) + dṛḍha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्; अव्ययीभावः (सु+दृढ)
cūcukayugampair of nipples
cūcukayugam:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootcūcuka (प्रातिपदिक) + yuga (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (चूचुकयोः युगम् = pair of nipples)
śastamcommendable, good
śastam:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootśasta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्
śyāmamdark-colored
śyāmam:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootśyāma (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्
suvartulamvery round
suvartulam:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootsu (अव्यय) + vartula (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्; अव्ययीभावः (सु+वर्तुल)
antarmagnamsunken inward
antarmagnam:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootantar (अव्यय/उपसर्गसदृश) + magna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्; अव्ययीभावः (अन्तः मग्नम् = inward-sunk)
caand
ca:
Connector
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)
dīrghamlong
dīrgham:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootdīrgha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्
caand
ca:
Connector
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
kṛśamthin, slender
kṛśam:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootkṛśa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्
kleśāyafor distress, for trouble
kleśāya:
Sampradāna (Purpose/for)
TypeNoun
Rootkleśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; प्रयोजनम्
jāyatearises/comes to be
jāyate:
Kriyā (Action)
TypeVerb
Rootjan (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम् (जायते)
Speaker
Skanda
Visual Art Cues
Scene: A calm scholastic tableau: a teacher enumerates features using a stylus on a palm-leaf; a lotus and dark-blue (śyāma) ink pot symbolize the ‘śyāma’ descriptor; the scene remains symbolic and modest.
Characters & Entities
K
Kāśī (Vārāṇasī)FAQs
It distinguishes auspicious from troublesome features using the traditional lakṣaṇa framework, linking form with expected outcomes.
None explicitly; the verse is part of the Kāśī-khaṇḍa compilation.
None.