Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 36
Devanagari script
कपित्थफलवद्वृत्तौ मृदुलौ मांसलौ घनौ । स्फिचौ वलिविनिर्मुक्तौ रतिसौख्यविवर्धनौ
Transliteration
kapitthaphalavadvṛttau mṛdulau māṃsalau ghanau | sphicau valivinirmuktau ratisaukhyavivardhanau
Translation
कपित्थफळासारखे गोल, मृदू, मांसल व घन; आणि वळ्यांपासून मुक्त नितंब रतिसुख वाढवितात असे सांगितले आहे।
Word by Word
कपित्थwood-apple
कपित्थ:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकपित्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, समासाङ्ग (wood-apple)
फलfruit
फल:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, समासाङ्ग (fruit)
वत्like
वत्:
Avyaya (Modifier)
TypeIndeclinable
Rootवत् (तद्धित प्रत्यय; समानार्थक)
Formतद्धितान्त-तुल्यवाचक अव्यय (like/as)
वृत्तौround
वृत्तौ:
Viśeṣaṇa (Adjectival)
TypeAdjective
Rootवृत्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन; विशेषण (round)
कपित्थफलवत्like a wood-apple fruit
कपित्थफलवत्:
Avyaya (Modifier)
TypeIndeclinable
Rootकपित्थ + फल + वत्
Formतत्पुरुष-समास (उपमान-निर्देश); अव्ययभावेन प्रयोगः (like a wood-apple fruit)
कपित्थफलवद्वृत्तौround like wood-apple fruits
कपित्थफलवद्वृत्तौ:
Viśeṣaṇa (Adjectival)
TypeAdjective
Rootकपित्थफलवत् + वृत्त (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन; ‘कपित्थफलवत् वृत्तौ’
मृदुलौsoft
मृदुलौ:
Viśeṣaṇa (Adjectival)
TypeAdjective
Rootमृदुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन; विशेषण (soft)
मांसलौfleshy
मांसलौ:
Viśeṣaṇa (Adjectival)
TypeAdjective
Rootमांसल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन; विशेषण (fleshy)
घनौsolid
घनौ:
Viśeṣaṇa (Adjectival)
TypeAdjective
Rootघन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन; विशेषण (dense/solid)
स्फिचौthe two buttocks
स्फिचौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootस्फिच् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन (nominative dual)
वलिwrinkle
वलि:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवलि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, समासाङ्ग (wrinkle/fold)
विनिर्मुक्तौfree from
विनिर्मुक्तौ:
Viśeṣaṇa (Adjectival)
TypeAdjective
Rootवि + निर् + मुच् (धातु) + त (कृत्)
Formभूतकृदन्त (क्त/त), पुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन; विशेषण (freed from)
वलिविनिर्मुक्तौfree from wrinkles
वलिविनिर्मुक्तौ:
Viśeṣaṇa (Adjectival)
TypeAdjective
Rootवलि + विनिर्मुक्त (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन; ‘वलिभ्यः विनिर्मुक्तौ’
रतिlove/pleasure
रति:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootरति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, समासाङ्ग (sexual pleasure)
सौख्यcomfort
सौख्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसौख्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, समासाङ्ग (comfort/happiness)
विवर्धनौincreasing
विवर्धनौ:
Viśeṣaṇa (Adjectival)
TypeAdjective
Rootवि + वर्ध् (धातु) + अन (कृत्)
Formकृदन्त (ल्युट्/अन) भावे/कर्तरि; पुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन; विशेषण (increasing)
रतिसौख्यविवर्धनौincreasing erotic comfort
रतिसौख्यविवर्धनौ:
Viśeṣaṇa (Adjectival)
TypeAdjective
Rootरति + सौख्य + विवर्धन (प्रातिपदिकानि)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन; ‘रतिसौख्यं विवर्धयतः’
Speaker
Skanda
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: A poetic panel emphasizing the fruit-simile: roundness and smoothness suggested through metaphorical motifs (kapittha fruit, lotus, conch) rather than explicit anatomy.
Characters & Entities
S
SkandaA
AgastyaK
Kāśī (Vārāṇasī)FAQs
It is a poetic, conventional bodily description (upamā/lakṣaṇa) and not a prescriptive teaching about pilgrimage or liberation.
Kāśī is the overarching sacred landscape of the Kāśīkhaṇḍa; this verse does not name a particular shrine or ghāṭa.
None.