Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 43

Devanagari script

ततः समर्च्य श्रीलिंगं महासंभारविस्तरैः । अत्रापि दत्त्वा नानार्थान्कृतकृत्योभवेन्नरः

Transliteration

tataḥ samarcya śrīliṃgaṃ mahāsaṃbhāravistaraiḥ | atrāpi dattvā nānārthānkṛtakṛtyobhavennaraḥ

Translation

त्यानंतर विपुल व विस्तृत पूजासामग्रीने श्रीलिंगाची यथाविधी पूजा करून, आणि येथेही नानाविध दान देऊन, मनुष्य कृतकृत्य होतो.

Word by Word

• ततः: then/thereafter
• ततः: Avyaya (Sequencer/अनन्तर)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तरार्थक (thereafter)

• समर्च्य: having worshipped
• समर्च्य: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + √अर्च् (धातु) + ल्यप्
• Form: ल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having worshipped)

• श्रीलिङ्गम्: the auspicious liṅga
• श्रीलिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमत् लिङ्गम्)

• महासंभारविस्तरैः: with extensive great offerings/materials
• महासंभारविस्तरैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + संभार (प्रातिपदिक) + विस्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः (महान् संभारः) + (संभारस्य विस्तरः) समास-समूहः; करणार्थे

• अत्र: here
• अत्र: Avyaya (Location adverb/देश)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (here)

• अपि: also
• अपि: Avyaya (Additive/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि-कार (also/even)

• दत्त्वा: having given
• दत्त्वा: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दा (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त, पूर्वकालिक क्रिया (having given)

• नानार्थान्: various valuables/gifts
• नानार्थान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नाना (अव्यय/प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारयः (नानाविधाः अर्थाः = various gifts/objects)

• कृतकृत्यः: one who has fulfilled his duty
• कृतकृत्यः: Karta (Subject complement/कर्ता-सम्बन्धी)
• Type: Adjective
• Root: कृत (प्रातिपदिक; √कृ + क्त) + कृत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (कृतं कृत्यं येन)

• भवेत्: would become
• भवेत्: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śrīliṅga (within Kāśī sequence)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A richly arranged Śiva-liṅga altar in Kāśī: bilva leaves, flowers, lamps, incense, vessels; the devotee offers elaborate worship, then distributes gifts, appearing serene and accomplished.

Characters & Entities

• Śrīliṅga (Śiva)
• Pūjā (worship)
• Dāna (gifts)
• Kāśī (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion expressed through worship and generosity is presented as the path to ‘kṛtakṛtyatā’—a life’s religious duties brought to completion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ongoing context is Īśāna Tīrtha in Kāśī (from the preceding verse), culminating in Śiva-liṅga worship.

What ritualistic prescription is mentioned?

Elaborate Śiva-liṅga pūjā with abundant offerings, followed by giving various forms of dāna.