Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 81

Devanagari script

मध्ये बंधुजने येषामपमानं पदे पदे । तेषामानंददं चैकं शंभोरानंदकाननम्

Transliteration

madhye baṃdhujane yeṣāmapamānaṃ pade pade | teṣāmānaṃdadaṃ caikaṃ śaṃbhorānaṃdakānanam

Translation

ज्यांना आपल्या बंधुजनांतही पावलोपावली अपमान सहन करावा लागतो—त्यांच्यासाठी आनंद देणारे एकच: शंभूचे आनंदकानन (काशी)।

Word by Word

• मध्ये: in the midst
• मध्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; अव्ययीभावार्थे (in the midst)

• बंधुजने: among relatives/kinsfolk
• बंधुजने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: बंधु-जन (प्रातिपदिक; बन्धु + जन)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः तत्पुरुषः/कर्मधारयः (बन्धवः एव जनाः)

• येषाम्: of whom
• येषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• अपमानम्: humiliation
• अपमानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अपमान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; 'अस्ति/भवति' इति लुप्तक्रियापदस्य विधेयम्

• पदे: at every step
• पदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; पुनरुक्त्या सह (pade pade)

• पदे: at each step
• पदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; पुनरुक्ति (emphasis)

• तेषाम्: for them/of them
• तेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• आनन्ददम्: giver of bliss
• आनन्ददम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आनन्द-द (प्रातिपदिक; आनन्द + द)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः उपपद-तत्पुरुषः (आनन्दं ददाति इति)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• एकम्: one/unique
• एकम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (आनन्ददम्/काननम्)

• शम्भोः: of Śambhu (Śiva)
• शम्भोः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शम्भु (प्रातिपदिक; शिवनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• आनन्दकाननम्: the bliss-grove (Ānandakānana)
• आनन्दकाननम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आनन्द-कानन (प्रातिपदिक; आनन्द + कानन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः कर्मधारयः (आनन्दमयम् काननम्)

Speaker

Unspecified in snippet (quoted saying; Kāśīkhaṇḍa frame tradition: Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ānandakānana (Kāśī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A person shamed by relatives walks into a verdant sacred grove within Kāśī; flowering trees, temple spires, and Gaṅgā light converge as Śambhu’s presence turns sorrow into joy.

Characters & Entities

• Śambhu
• Śiva
• Ānandakānana
• Vārāṇasī
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly dishonor is healed by sacred belonging—Kāśī, Śiva’s Bliss-Grove, is the unique source of inner joy and refuge.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ānandakānana/Ānandavana—Śiva’s sacred grove identified with Kāśī (Vārāṇasī).

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse extols Kāśī/Ānandavana itself as the joy-giving shelter.