Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 61

Devanagari script

सत्यलोकेपि वैकुंठे महेंद्रादि पुरीष्वपि । त्रिजगत्पतिरुग्रोपि व्रती त्रिजगतीश्वरः

Transliteration

satyalokepi vaikuṃṭhe maheṃdrādi purīṣvapi | trijagatpatirugropi vratī trijagatīśvaraḥ

Translation

सत्यलोकातही, वैकुंठातही, आणि महेंद्रादींच्या पुरींतही—त्रिजगाचा स्वामी तो उग्र ईश्वर व्रतधारीच राहिला.

Word by Word

• सत्यलोके: in Satyaloka
• सत्यलोके: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: सत्यलोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुषः (सत्यस्य लोकः)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अप्यर्थक-अव्यय (also/even)

• वैकेण्ठे: in Vaikuṇṭha
• वैकेण्ठे: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: वैकुण्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• महेंद्रादि: beginning with Mahendra (Indra)
• महेंद्रादि: Sambandha (सम्बन्ध/Qualifier)
• Type: Noun
• Root: महेंद्र + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समूहवाचक); तत्पुरुषः (महेंद्रः आदिः यस्य)

• पुरीषु: in the cities
• पुरीषु: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अप्यर्थक-अव्यय (also/even)

• त्रिजगत्पतिः: lord of the three worlds
• त्रिजगत्पतिः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: त्रि + जगत् + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रिजगतः पतिः)

• उग्रः: fierce
• उग्रः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Adjective
• Root: उग्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (त्रिजगत्पतेः)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अप्यर्थक-अव्यय (even/also)

• व्रती: an observer of vows
• व्रती: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: व्रतिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• त्रिजगतीश्वरः: ruler of the three worlds
• त्रिजगतीश्वरः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: त्रि + जगत् + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रिजगतः ईश्वरः)

Speaker

Skanda (to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (implied comparator against all lokas)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A montage-like vision: Śiva the fierce vow-observer stands/wanders through Satyaloka’s serene radiance, Vaikuṇṭha’s splendor, and Indra’s jeweled city—yet remains marked by the unresolved burden.

Characters & Entities

• Satyaloka
• Vaikuṇṭha
• Mahendra (Indra)
• Tri-jagat (three worlds)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Status, realm, or even heaven does not automatically remove grave impurity; steadfast vrata and the right kṣetra matter.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

By contrasting many exalted realms, the text implicitly elevates Kāśī as uniquely efficacious.

What ritualistic prescription is mentioned?

Vratācaraṇa (observance of vow) is emphasized, though no step-by-step ritual is detailed here.