Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 83

Devanagari script

जन्मांतरसहस्रेषु यत्पुण्यं समुपार्जितम् । तत्पुण्यपरिवर्तेन काश्यां वासोऽत्र लभ्यते

Transliteration

janmāṃtarasahasreṣu yatpuṇyaṃ samupārjitam | tatpuṇyaparivartena kāśyāṃ vāso'tra labhyate

Translation

हजारो जन्मांतरी जे पुण्य संचित झाले आहे, त्या पुण्याच्या ‘परिवर्तना’ने (विनिमयाने) येथे काशीत वास प्राप्त होतो।

Word by Word

• जन्मान्तर: other births
• जन्मान्तर: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपद; षष्ठीतत्पुरुष (जन्मनः अन्तरम्) = another birth

• सहस्रेषु: in thousands
• सहस्रेषु: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; (जन्मान्तर-सहस्रेषु)

• यत्: which
• यत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धवाचक

• पुण्यम्: merit
• पुण्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• समुपार्जितम्: accumulated/earned
• समुपार्जितम्: Kriya (Action/क्रिया-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: अर्ज् (धातु) + सम् + उप (उपसर्ग) + क्त (कृदन्त प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (पुण्यम् इति विशेष्यस्य विशेषणम्)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपद

• पुण्य: merit
• पुण्य: Sambandha (Genitive-like in compound)
• Type: Noun
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; समासपूर्वपद

• परिवर्तेन: by exchange/transfer
• परिवर्तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: परिवर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; (तत्-पुण्य-परिवर्तेन)

• काश्याम्: in Kāśī
• काश्याम्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• वासः: residence/dwelling
• वासः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (here)

• लभ्यते: is obtained
• लभ्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A symbolic karmic ledger transforming into a path leading to Kāśī: scenes of past-life charity, vows, and service dissolve into a golden road ending at the Gaṅgā ghats and Viśveśvara’s spire; the pilgrim arrives with humility.

Characters & Entities

• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Living in Kāśī is not random fortune but the matured fruit of vast accumulated puṇya, implying its extraordinary spiritual value.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī/Vārāṇasī, highlighted as a rare attainment even before liberation itself.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite; the verse frames Kāśīvāsa as a karmic fruit, encouraging dharmic living to accrue puṇya.