Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 110

Devanagari script

परमैश्वर्यजननी प्रज्ञा प्राज्ञा परापरा । प्रत्यक्षलक्ष्मीः पद्माक्षी परव्योमामृतस्रवा

Transliteration

paramaiśvaryajananī prajñā prājñā parāparā | pratyakṣalakṣmīḥ padmākṣī paravyomāmṛtasravā

Translation

ती परम ऐश्वर्याची जननी; तीच प्रज्ञा व प्राज्ञा—परा आणि अपरा दोन्ही आहे। ती प्रत्यक्ष लक्ष्मी, पद्मनयना, परव्योमातून अमृतधारा प्रवाहित करणारी आहे।

Word by Word

• परम-ऐश्वर्य-जननी: mother of supreme sovereignty
• परम-ऐश्वर्य-जननी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: परम (प्रातिपदिक) + ऐश्वर्य (प्रातिपदिक) + जननी (प्रातिपदिक; from √जन्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (परमस्य ऐश्वर्यस्य जननी)

• प्रज्ञा: wisdom, insight
• प्रज्ञा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्राज्ञा: wise, learned
• प्राज्ञा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्राज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पर-अपरा: both supreme and not-supreme (transcendent and immanent)
• पर-अपरा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक) + अपरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—द्वन्द्वः (पराऽपरा = both transcendent and immanent)

• प्रत्यक्ष-लक्ष्मीः: visible Lakṣmī herself
• प्रत्यक्ष-लक्ष्मीः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रत्यक्ष (प्रातिपदिक) + लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (प्रत्यक्षैव लक्ष्मीः)

• पद्माक्षी: lotus-eyed
• पद्माक्षी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पद्म (प्रातिपदिक) + अक्षि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—बहुव्रीहिः (पद्मे इव अक्षिणी यस्याः)

• पर-व्योम-अमृत-स्रवा: she who streams nectar from the highest heaven
• पर-व्योम-अमृत-स्रवा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक) + व्योम (प्रातिपदिक) + अमृत (प्रातिपदिक) + स्रव (प्रातिपदिक; from √स्रु)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (परव्योम्नः अमृतं स्रवति/स्रवयति)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sage interlocutor (not explicit)

Visual Art Cues

Scene: A lotus-eyed Devī as manifest Lakṣmī-wisdom, seated on a lotus above Kāśī’s skyline; from the ‘highest sky’ she pours streams of nectar that become blessings—golden prosperity for the righteous and luminous insight for seekers.

Characters & Entities

• Kāśī (Varanasi)
• Lakṣmī
• Devī (Goddess)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True prosperity is rooted in divine wisdom; the Goddess grants both worldly splendor and the nectar of higher realization.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Within Kāśīkhaṇḍa, the stuti supports Kāśī’s identity as a place where divine grace becomes ‘pratyakṣa’ (directly experienced).

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; devotional recitation and contemplation of these names is the implied sādhana.