Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 61

दिव्यौषधैर्यथा रोगा लोभेन च यथा गुणाः । यथा ग्रीष्मोष्मसंपत्तिरगाधह्रद मज्जनात्

divyauṣadhairyathā rogā lobhena ca yathā guṇāḥ | yathā grīṣmoṣmasaṃpattiragādhahrada majjanāt

जसे दिव्य औषधांनी रोग शांत होतात आणि जसा लोभाने गुणांचा नाश होतो; तसेच जशी ग्रीष्माची तीव्र उष्णता अगाध सरोवरात डुबकी मारल्याने शमते—

दिव्यौषधैःby divine medicines
दिव्यौषधैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootदिव्य (प्रातिपदिक) + औषध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (Plural); कर्मधारय: ‘दिव्याः औषधयः’
यथाjust as
यथा:
Comparative connector (उपमा-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा/प्रकार-वाचक
रोगाःdiseases
रोगाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
लोभेनby greed
लोभेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootलोभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)
and
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction ‘and’)
यथाjust as
यथा:
Comparative connector (उपमा-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा/प्रकार-वाचक
गुणाःqualities, virtues
गुणाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
यथाjust as
यथा:
Comparative connector (उपमा-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा/प्रकार-वाचक
ग्रीष्मोष्मसम्पत्तिःthe onset/accumulation of summer heat
ग्रीष्मोष्मसम्पत्तिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootग्रीष्म (प्रातिपदिक) + ऊष्म (प्रातिपदिक) + सम्पत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष (समाहार): ‘ग्रीष्मस्य ऊष्मा’ + ‘सम्पत्ति’ = ‘accumulation/attainment of summer-heat’
अगाधह्रदof a deep lake
अगाधह्रद:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअगाध (प्रातिपदिक) + ह्रद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-एकवचन (Genitive/6th, Singular) (सम्बन्धे); कर्मधारय: ‘अगाधः ह्रदः’ = ‘a deep lake’
मज्जनात्from bathing/immersion
मज्जनात्:
Hetu/Apadana (Cause/Ablative)
TypeNoun
Rootमज्जन (प्रातिपदिक; √मज्ज् धातु-निष्पन्न)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन (Singular)

Skanda

Tirtha: Gaṅgā (contextual)

Type: river

Scene: Allegorical triad: a healer administering divine herbs to a sick person; a virtuous figure losing a garland of qualities as a greedy figure grabs gold; a traveler plunging into a deep cool lake under blazing summer sun—hinting that Gaṅgā offers the supreme ‘cooling’ relief from moral heat and sin.

G
Gaṅgā
K
Kāśī

FAQs

The verse contrasts causes of healing and decline—preparing the teaching that Gaṅgā’s contact heals spiritual afflictions as surely as medicine heals disease.

Gaṅgā in Kāśī, approached through the imagery of immersion that cools and restores.

Majjana/snānā (immersion or bathing) is alluded to through the deep-lake example, supporting the theme of purificatory bathing in sacred waters.