Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 62

Devanagari script

संवत्सरं वसंस्तत्र जितक्रोधो जितेंद्रियः । अपरस्वविपुष्टांगः परान्नपरिवर्जकः

Transliteration

saṃvatsaraṃ vasaṃstatra jitakrodho jiteṃdriyaḥ | aparasvavipuṣṭāṃgaḥ parānnaparivarjakaḥ

Translation

तेथे एक वर्ष वास करून—क्रोध जिंकून व इंद्रिये संयमित ठेवून—परधनाने देहाचे पोषण करू नये, आणि दुसऱ्यांनी दिलेले अन्न नाकारूही नये; तो त्या पवित्र निवासाचे यथोचित फळ प्राप्त करतो।

Word by Word

• संवत्सरम्: a year
• संवत्सरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: संवत्सर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• वसन्: dwelling
• वसन्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वस् (धातु) → वसत् (कृदन्त; शतृ-प्रत्यय, present active participle)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; वर्तमानकाले कर्तरि कृदन्तः

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• जित-क्रोधः: having conquered anger
• जित-क्रोधः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जित (कृदन्त; √जि) + क्रोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; तत्पुरुषः (anger conquered)

• जित-इन्द्रियः: self-controlled
• जित-इन्द्रियः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जित (कृदन्त; √जि) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• अपर-स्व-विपुष्ट-अङ्गः: with lean/under-nourished limbs
• अपर-स्व-विपुष्ट-अङ्गः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक) + स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + विपुष्ट (कृदन्त; √पुष् + वि, क्त) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (whose limbs are not well-nourished/lean-bodied)

• पर-अन्न-परिवर्जकः: avoiding others’ food
• पर-अन्न-परिवर्जकः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक) + अन्न (प्रातिपदिक) + परिवर्जक (प्रातिपदिक; √वृज्/वर्ज् + परि, ण्वुल्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; तत्पुरुषः (one who avoids others' food)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta-Kṣetra (Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Not specified in the provided excerpt

Visual Art Cues

Scene: A long-term Kāśī resident calmly receiving a simple meal offered by townsfolk, refusing neither with pride nor seeking luxury; his posture shows restraint, with a subdued aura of angerlessness.

Characters & Entities

• Avimukta (Kāśī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Residence in Kāśī should be joined with inner mastery—especially over anger and the senses—and with non-greed.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Avimukta (Kāśī/Vārāṇasī), revered as Śiva’s unforsaken kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

A year-long stay marked by self-control and ethical living—avoiding enrichment through others’ wealth while accepting offered alms without disdain.