Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 30

Devanagari script

श्रीमद्विश्वेश्वरो देवो विश्वेषां जगतां गुरुः । काशीनाथस्तुते कुर्यात्कुमतेरपवर्जनम्

Transliteration

śrīmadviśveśvaro devo viśveṣāṃ jagatāṃ guruḥ | kāśīnāthastute kuryātkumaterapavarjanam

Translation

सर्व जगतांचा गुरु श्रीमान् विश्वेश्वर देव—काशीनाथ—स्तुती केल्यावर कुमतीचे निवारण करो।

Word by Word

• श्रीमत्: glorious, auspicious
• श्रीमत्: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: श्रीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (masc. nominative singular); समासपूर्वपद

• विश्वेश्वरः: Lord of the universe
• विश्वेश्वरः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (‘विश्वस्य ईश्वरः’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (nominative singular)

• देवः: the god
• देवः: Karta (Apposition)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (nominative singular); ‘विश्वेश्वरः’ इत्यस्य समानाधिकरणम्

• विश्वेषाम्: of all
• विश्वेषाम्: Sambandha
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन (genitive plural)

• जगताम्: of worlds, of beings
• जगताम्: Sambandha
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन (genitive plural)

• गुरुः: teacher, preceptor
• गुरुः: Karta (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (nominative singular)

• काशीनाथः: Lord of Kāśī
• काशीनाथः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक) + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (‘काश्याः नाथः’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तु: indeed, but
• तु: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle; emphasis/contrast)

• ते: of you, your
• ते: Sambandha
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन (genitive singular)

• कुर्यात्: may he do, should he perform
• कुर्यात्: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• कुमतेः: of bad understanding, of wrong-mindedness
• कुमतेः: Sambandha
• Type: Noun
• Root: कुमति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (genitive singular)

• अपवर्जनम्: removal, exclusion
• अपवर्जनम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: अप-√वृज्/वर्ज् (धातु) → अपवर्जन (कृदन्त/भावप्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (accusative singular); क्रियाफल/कर्म

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśveśvara (Kāśī)

Type: temple

Visual Art Cues

Scene: A devotee (or the king) offers stuti before the radiant Viśveśvara liṅga; the deity is implied as ‘guru of worlds’ through a luminous aura and presence of sages; the devotee’s mind is symbolically cleared (dark cloud dispersing).

Characters & Entities

• Viśveśvara
• Kāśīnātha
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Praise of Viśveśvara purifies the intellect, replacing confusion with dharmic discernment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī), through the epithet Kāśīnātha/Viśveśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

Stuti (devotional praise) of Viśveśvara is presented as the practice yielding inner purification.