Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 62

Devanagari script

त्वद्द्वेष्टारो हरे नूनं मया शास्याः प्रयत्नतः । त्वद्भक्तानां मया विष्णो देयं निर्वाणमुत्तमम्

Transliteration

tvaddveṣṭāro hare nūnaṃ mayā śāsyāḥ prayatnataḥ | tvadbhaktānāṃ mayā viṣṇo deyaṃ nirvāṇamuttamam

Translation

हे हरे, तुझा द्वेष करणाऱ्यांना मी निश्चयच प्रयत्नपूर्वक दंड देईन; आणि हे विष्णो, तुझ्या भक्तांना मी उत्तम निर्वाण देईन.

Word by Word

• त्वत्: your
• त्वत्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-एकवचनार्थे (genitive sense) अव्ययवत्-पूर्वपद (pronominal base used in compound)

• द्वेष्टारः: haters
• द्वेष्टारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्वेष्टृ (प्रातिपदिक; तृ-प्रत्ययान्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्तृवाचक-नाम (hater)

• हरे: O Hari
• हरे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• नूनम्: certainly
• नूनम्: Sambandha (Modifier/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नूनम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक-क्रियाविशेषण (particle/adverb: certainly)

• मया: by me
• मया: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• शास्याः: to be punished (by me)
• शास्याः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शास् (धातु) → शास्य (कृदन्त; यत्/य)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; भविष्यत्कालिक-कर्तव्य/भविष्यदर्थक कृदन्त (to be punished/ruled)

• प्रयत्नतः: with effort / diligently
• प्रयत्नतः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb)

• त्वत्: your
• त्वत्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-एकवचनार्थे पूर्वपद (genitive sense)

• भक्तानाम्: of (your) devotees / to your devotees
• भक्तानाम्: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: भक्त (प्रातिपदिक; क्त-कृदन्त-प्रयोगे नामवत्)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन

• मया: by me
• मया: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• विष्णो: O Viṣṇu
• विष्णो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• देयम्: to be given
• देयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दा (धातु) → देय (कृदन्त; यत्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्तव्य/विधेयार्थक (to be given)

• निर्वाणम्: liberation
• निर्वाणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निर्वाण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• उत्तमम्: supreme
• उत्तमम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

Speaker

Śiva (Hara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and other Ṛṣis (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A protective tableau: a radiant divine figure (speaker) vows to discipline the hostile while extending a liberating boon to Viṣṇu’s devotees, shown as humble pilgrims with folded hands receiving a beam of light signifying nirvāṇa/mokṣa.

Characters & Entities

• Hari (Viṣṇu)
• Viṣṇu
• Śiva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotees are spiritually safeguarded; divine justice restrains hostility, while devotion is rewarded with liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is the overarching sacred setting in the Kāśīkhaṇḍa, where liberation (nirvāṇa) is repeatedly praised.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is listed; the verse emphasizes bhakti as the qualifying principle for grace and liberation.