Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 22

Devanagari script

लुप्तानि सर्वतेजांसि तत्तपस्तपनोदये । चंद्रसूर्यानलर्क्षाणां प्रदीपित जगत्त्रये

Transliteration

luptāni sarvatejāṃsi tattapastapanodaye | caṃdrasūryānalarkṣāṇāṃ pradīpita jagattraye

Translation

त्याच्या तपस्येच्या प्रखर सूर्याचा उदय होताच इतर सर्व तेज लोप पावले; चंद्र, सूर्य, अग्नी व तारकांनी एकत्र प्रकाश टाकावा तसे त्रैलोक्य उजळून निघाले.

Word by Word

• लुप्तानि: vanished, disappeared
• लुप्तानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: लुप्त (प्रातिपदिक; √लुप् धातोः क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) विशेषणम्

• सर्वतेजांसि: all splendors/lights
• सर्वतेजांसि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व + तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—कर्मधारयः (सर्वाणि तेजांसि)

• तत्: in that (time/state)
• तत्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; निर्देशक-विशेषणम् (तस्मिन्)

• तपः: in austerity/penance
• तपः: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (वैकल्पिक-रूपम्; तपसि/तपः); अधिकरणार्थे

• तपन-उदये: at the rising of the sun
• तपन-उदये: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तपन + उदय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (तपनस्य उदयः)

• चन्द्रसूर्यानलर्क्षाणाम्: of the moon, sun, fire, and stars
• चन्द्रसूर्यानलर्क्षाणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र + सूर्य + अनल + ऋक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; समासः—द्वन्द्वः (चन्द्रश्च सूर्यश्च अनलश्च ऋक्षाणि च)

• प्रदीपितम्: was illuminated / made to shine
• प्रदीपितम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: प्र + दीप् (धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)

• जगत्त्रये: in the three worlds
• जगत्त्रये: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जगत् + त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—द्विगुः (त्रीणि जगन्ति)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sages (frame assumed)

Visual Art Cues

Scene: A blazing orb rises from the ascetic’s tapas like a second sun; moon, sun, fire, and stars appear dim, while the three worlds glow in unified light.

Characters & Entities

• Candra
• Sūrya
• Anala

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Austerity performed with single-minded devotion generates transformative spiritual power that surpasses ordinary worldly brilliance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative occurs in the Kāśīkhaṇḍa’s Kāśī milieu; this verse focuses on the cosmic impact of tapas rather than a named tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific ritual; it describes the fruit and potency of intense tapas.