Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 21
Devanagari script
अहोनाहस्कराभावान्निशानैवाऽनिशाकरात् । अस्तंगतर्क्षान्नभसः कः कालस्त्वेप नेक्ष्यते
Transliteration
ahonāhaskarābhāvānniśānaivā'niśākarāt | astaṃgatarkṣānnabhasaḥ kaḥ kālastvepa nekṣyate
Translation
अहो! सूर्य नसल्याने दिवसच उरला नाही; आणि चंद्र नसल्याने रात्रही रात्र राहिली नाही. जेव्हा नक्षत्रेही आकाशातून अस्त झाली, तेव्हा येथे काळाचे कोणते लक्षण दिसणार?
Word by Word
अहःday
अहः:
Karta (Subject in comparison/कर्ता)
TypeNoun
Rootअहन्/अहः (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन
नnot
न:
Sambandha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-निपात (negation)
आहस्कराभावात्because of the absence of the sun
आहस्कराभावात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootआहस्कर (प्रातिपदिक) + अभाव (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (आहस्करस्य अभावः), पुंलिङ्गे, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेतौ (ablative of cause)
निशाnight
निशा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनिशा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन
नnot
न:
Sambandha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-निपात
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपात
अनिशाकरात्because (it is) without the moon
अनिशाकरात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootअनिशाकर (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहिः ‘निशाकरः (चन्द्रः) न यस्य’ = चन्द्ररहितः; तस्मात् (पञ्चमी 5th), एकवचन; हेतौ (cause)
अस्तंगतर्क्षात्because the stars have set
अस्तंगतर्क्षात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootअस्तंगत (अस्+गम् धातु → क्त) + ऋक्ष (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय/तत्पुरुषः ‘अस्तंगतानि ऋक्षाणि यस्मिन्/यतः’; पञ्चमी (5th), एकवचन; हेतौ
नभसःof the sky
नभसः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनभस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, षष्ठी (6th), एकवचन
कःwhat?/which?
कः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; प्रश्नवाचक-सर्वनाम
कालःtime
कालः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वर्थक-निपात (but/indeed)
एपthis (one)
एप:
Karta (Apposition/कर्ता-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्राकृत/वैदिक-रूप ‘एप’ = ‘एष’; पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), एकवचन; संकेतार्थक
नnot
न:
Sambandha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-निपात
ईक्ष्यतेis seen/perceived
ईक्ष्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootईक्ष् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), कर्मणि-प्रयोग (Passive), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
Speaker
Narrator (lament/observation within Vyāsa’s narration by context)
Characters & Entities
S
SūryaC
Candra (Moon)C
Constellations (ṛkṣa)FAQs
Time and duty are perceived through cosmic signs; when order collapses, dharmic life becomes unmoored—hence restoration of order is sacred work.
The Kāśī-khaṇḍa frame glorifies Kāśī overall, but this verse concerns universal time-signs rather than a particular tīrtha.
None directly, though the verse implies disruption of kala (proper ritual timing).