Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 37

Devanagari script

तुरंगमाश्च तुरगास्त्वनाधिव्याधिजीवितम् । निःसपत्नं शुभं राज्यं प्राज्यं हरिहरार्चनम्

Transliteration

turaṃgamāśca turagāstvanādhivyādhijīvitam | niḥsapatnaṃ śubhaṃ rājyaṃ prājyaṃ hariharārcanam

Translation

घोडे व वेगवान अश्व, मानसिक क्लेश व रोगरहित जीवन, प्रतिस्पर्धारहित शुभ राज्य, विपुल समृद्धी—आणि हरि-हरांची आराधना—हे सर्व तिच्या भाग्यात आहे।

Word by Word

• तुरङ्गमाः: horses
• तुरङ्गमाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तुरङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• तुरगाः: horses/steeds
• तुरगाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तुरग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• तु: but / indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक-अव्यय (but/indeed)

• अनाधिव्याधिजीवितम्: life free from worry and disease
• अनाधिव्याधिजीवितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्-आधि-व्याधि-जीवित (प्रातिपदिक); न (नञ्) + आधि (संज्ञा) + व्याधि (संज्ञा) + जीवित (संज्ञा)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• निःसपत्नम्: without rivals
• निःसपत्नम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निः-सपत्न (प्रातिपदिक); निः (उपसर्ग/अव्यय) + सपत्न (संज्ञा)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (for राज्यं)

• शुभम्: auspicious / prosperous
• शुभम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (for राज्यं)

• राज्यम्: kingdom / sovereignty
• राज्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• प्राज्यम्: abundant / extensive
• प्राज्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (for राज्यं)

• हरिहरार्चनम्: worship of Hari and Hara
• हरिहरार्चनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हरि-हर-अर्चन (प्रातिपदिक); हरि (संज्ञा) + हर (संज्ञा) + अर्चन (संज्ञा)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

Speaker

Sunīti

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A prosperous kingdom scene: stables of fine horses, peaceful citizens, and in the center a shrine or altar where Hari and Hara are worshiped together—Śiva-liṅga beside Viṣṇu icon—signifying harmony and auspicious rule.

Characters & Entities

• Hari
• Hara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even amid royal prosperity, devotion—here framed as Hari-Hara worship—stands as the auspicious center of life.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is specified; within Kāśīkhaṇḍa, Hari-Hara devotion resonates with Kāśī’s inclusive sacred ethos.

What ritualistic prescription is mentioned?

Hari-Hara arcana (worship) is mentioned generally, without details of mantra, vrata, or offerings.