Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 3
Devanagari script
सूत्रधार इव व्योम व्यायामपरिमापकः । त्रैविक्रमोंघ्रिदंडो वा प्रोद्दंडो गगनांगणे
Transliteration
sūtradhāra iva vyoma vyāyāmaparimāpakaḥ | traivikramoṃghridaṃḍo vā proddaṃḍo gaganāṃgaṇe
Translation
तो जणू सूत्रधाराप्रमाणे आकाशाचा विस्तार मोजणारा; किंवा त्रिविक्रमाच्या पाददंडासारखा, गगनांगणात उंच उभा आहे।
Word by Word
सूत्रधारःstage-manager/holder of the thread
सूत्रधारः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत्रधार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—सूत्रस्य धारः (षष्ठी-तत्पुरुष)
इवlike
इव:
Sambandha (Comparative particle/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय (like/as if)
व्योमthe sky
व्योम:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootव्योमन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; (काव्ये कर्मवत्/उपमान-आश्रय)
व्यायाम-परिमापकःmeasurer of the expanse
व्यायाम-परिमापकः:
Karta (Predicate noun/कर्तृ)
TypeNoun
Rootव्यायाम (प्रातिपदिक) + परिमापक (प्रातिपदिक; परि+मा+ण्वुल्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—व्यायामस्य परिमापकः (षष्ठी-तत्पुरुष)
त्रैविक्रम-ओङ्घ्रि-दण्डःthe staff-like foot of Trivikrama
त्रैविक्रम-ओङ्घ्रि-दण्डः:
Karta (Alternative identification/कर्तृ)
TypeNoun
Rootत्रैविक्रम (प्रातिपदिक) + ओङ्घ्रि/अङ्घ्रि (प्रातिपदिक) + दण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—त्रैविक्रमस्य अङ्घ्रिदण्डः (षष्ठी-तत्पुरुष-श्रृंखला)
वाor
वा:
Sambandha (Discourse particle/विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle: “or”)
प्रोद्-दण्डःlofty staff-like (one)
प्रोद्-दण्डः:
Karta (Qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र+उद् (उपसर्ग) + दण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मधारयः—प्रोद्गतः दण्डः (lofty/raised like a staff)
गगन-अङ्गणेin the courtyard of the sky
गगन-अङ्गणे:
Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootगगन (प्रातिपदिक) + अङ्गण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः—गगनस्य अङ्गणे (षष्ठी-तत्पुरुष)
Speaker
Narrator
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Kāśī
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: In the courtyard of heaven, a figure stands like a cosmic stage-manager measuring the sky; alternatively he resembles the upraised staff-like leg of Trivikrama, towering into the firmament.
Characters & Entities
T
Trivikrama (Vāmana)V
vyoma/gaganaFAQs
Divine and dharmic greatness is expressed through cosmic metaphors—suggesting that true spiritual stature ‘measures’ the heavens.
None is named; the verse uses Vaiṣṇava cosmic symbolism within the Kāśī Khaṇḍa narrative.
None.