Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 97

Devanagari script

वरुणेशमिति ख्यातं वाराणस्यां सुसिद्धिदम् । मणिकर्णेश लिंगस्य नैरृत्यां दिशि संस्थितम्

Transliteration

varuṇeśamiti khyātaṃ vārāṇasyāṃ susiddhidam | maṇikarṇeśa liṃgasya nairṛtyāṃ diśi saṃsthitam

Translation

हे वाराणसीत ‘वरुणेश’ म्हणून ख्यात होईल व उत्तम सिद्धी देणारे आहे। हे मणिकर्णेश-लिंगाच्या नैऋत्य (दक्षिण-पश्चिम) दिशेस स्थित आहे।

Word by Word

• वरुणेशम्: Varuṇeśa (Lord of Varuṇa)
• वरुणेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वरुण + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (वरुणस्य ईशः)

• इति: thus/‘as’
• इति: Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्यर्थक (quotative)

• ख्यातम्: is renowned/called
• ख्यातम्: Karta (Predicate-adjective/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; (नाम) इति भावः

• वाराणस्याम्: in Vārāṇasī
• वाराणस्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वाराणसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• सुसिद्धिदम्: granting excellent success
• सुसिद्धिदम्: Karta (Predicate-adjective/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु + सिद्धि + द (प्रातिपदिक; द = ददाति-समर्थ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (सुसिद्धिं ददाति)

• मणिकर्णेश: of Maṇikarṇeśa
• मणिकर्णेश: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मणिकर्ण + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (मणिकर्णस्य ईशः)

• लिङ्गस्य: of the liṅga
• लिङ्गस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• नैरृत्याम्: in the south-west (direction)
• नैरृत्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नैरृती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• दिशि: in the direction
• दिशि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• संस्थितम्: situated/established
• संस्थितम्: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; (लिङ्गम्) इति विशेषण

Speaker

Śiva (naming and locating the shrine; contextually continuing speech)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Varuṇeśa

Type: kshetra (liṅga-sthāna within Kāśī)

Visual Art Cues

Scene: A sacred map moment: the text ‘pins’ Varuṇeśa within Vārāṇasī, stating its fame and its southwest placement relative to Maṇikarṇeśa.

Characters & Entities

• Varuṇeśa
• Vārāṇasī
• Maṇikarṇeśa-liṅga
• Nairṛta (south-west direction)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s holiness is mapped through specific Śiva-liṅgas whose worship yields siddhi and spiritual accomplishment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Varuṇeśa (Varuṇeśvara) in Vārāṇasī, located to the south-west of the Maṇikarṇeśa liṅga.

What ritualistic prescription is mentioned?

No procedure is detailed; the verse provides the shrine-name, merit (susiddhidam), and precise sacred location.