Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 58

हेमकूटत्रिकूटाद्याः कूटोत्तरपदास्तुते । किष्किंधक्रौंचसह्याद्या भारसह्या न ते भुवः

hemakūṭatrikūṭādyāḥ kūṭottarapadāstute | kiṣkiṃdhakrauṃcasahyādyā bhārasahyā na te bhuvaḥ

हे स्तुत्य! हेमकूट, त्रिकूट इत्यादी उंच शिखरांनी प्रसिद्ध पर्वत, तसेच किष्किंधा, क्रौंच, सह्य इत्यादी—तू जसा भार पेलतोस, तसा भार ते धरणीवर सहन करू शकत नाहीत.

हेमकूटत्रिकूटाद्याःHemakūṭa, Trikūṭa and others
हेमकूटत्रिकूटाद्याः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहेमकूट-त्रिकूट-आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; समासः द्वन्द्व (हेमकूटश्च त्रिकूटश्च) + आदि-प्रत्ययार्थ (etc.)
कूटोत्तरपदाःhaving 'kūṭa' as the latter member (in their names)
कूटोत्तरपदाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकूट-उत्तर-पद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; समासः तत्पुरुष (उत्तरं पदं येषाम्)
तुbut
तु:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक-निपात
तेO you
ते:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; सर्वनाम; सम्बोधनार्थे (vocative sense)
किष्किंधक्रौंचसह्याद्याःKiṣkindhā, Krauñca, Sahya and others
किष्किंधक्रौंचसह्याद्याः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकिष्किंध-क्रौंच-सह्य-आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; समासः द्वन्द्व (किष्किंधश्च क्रौंचश्च सह्यश्च) + आदि
भारसह्याःable to bear the burden; burden-enduring
भारसह्याः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootभार-सह्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; कर्मधारय (भारः सह्यः येषाम्/भारसह्याः)
not
:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
तेthey
ते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; सर्वनाम
भुवःlands; worlds
भुवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन

Vindhya

Tirtha: Vindhya (implied addressee) and comparative peaks (Hemakūṭa, Trikūṭa, etc.)

Type: peak

Listener: Nārada

Scene: Vindhya personified as a colossal mountain-king bearing a visible ‘weight’ (bhāra) of the world, while other famed peaks appear in the background as lesser silhouettes; a sage-poet figure (Nārada) listens.

H
Hemakūṭa
T
Trikūṭa
K
Kiṣkindhā
K
Krauñca
S
Sahya
V
Vindhya

FAQs

Comparisons and self-praise are unstable foundations for greatness; dharma teaches steadiness and humility over rivalry.

Multiple famed mountains are referenced as sacred-geography markers; the broader Kāśīkhaṇḍa ultimately orients such geography toward Kāśī’s supremacy.

None.