Adhyaya 7
या अध्यायात दोन प्रवाह एकत्र येतात—देवीचे रणविजय-चरित्र आणि तीर्थयात्रेचा मार्गनिर्देश. प्रथम सूत सांगतो की अंबिका/चंडिका/दुर्गा/भद्रकाली हिने महिषासुराचे मंत्री व योद्धे (चंडकोप, चित्रभानु, कराल इ.) शस्त्रास्त्रे, रणनिती व दिव्य शक्तीने पराभूत केले. महिषासुर कपटाने रूपे बदलतो—म्हैस, सिंहसदृश रूप, तलवारधारी पुरुष, हत्ती आणि पुन्हा म्हैस; देवीचा वाहनसिंहही युद्धात सहभागी होतो. नंतर ‘अशरीरी वाणी’ देवीला आज्ञा देते की धर्मपुष्करिणीच्या पाण्यात लपलेल्या महिषासुराला निष्प्रभ करावे. सिंह पाणी पिऊन सरोवर कोरडे करतो, असुर उघड होतो; देवी त्याच्या मस्तकावर पाऊल ठेवून कंठात शूल रोवते व शिरच्छेद करते. त्यानंतर स्तुती, धर्माची पुनर्स्थापना आणि विश्वव्यवस्थेची शांती वर्णिली आहे. दुसऱ्या भागात तीर्थमाहात्म्य व यात्रा-क्रम—देवी दक्षिण समुद्रकिनारी नगर स्थापन करते; तीर्थांना नावे व वरदान मिळतात, अमृत-संबंधाचाही उल्लेख येतो. नवपाषाण-प्रदेशात स्नान, चक्रतीर्थात स्नान आणि संकल्पपूर्वक सेतुबन्धाकडे प्रस्थान सांगितले आहे; नल व वानरांच्या सहाय्याने श्रीरामाचे सेतुनिर्माण, त्याची मापे व पवित्रता प्रतिपादिली आहेत. शेवटी भक्तिभावाने या अध्यायाचे पठन-श्रवण केल्यास पुण्य व सिद्धी मिळते अशी फलश्रुती दिली आहे।
Shlokas
Verse 1
श्रीसूत उवाच । स्वसैन्यमवलोक्याथ महिषो दानवेश्वरः । हतं देव्या महाक्रोधाच्चंडकोपमथाब्रवीत्
श्रीसूत म्हणाले—तेव्हा दानवेश्वर महिषाने देवीने आपल्या सैन्याचा संहार केलेला पाहून, महाक्रोधाने चंडकोपाला संबोधून बोलला।
Verse 2
महिष उवाच । चंडकोप महावीर्य युद्ध्यस्वैनां दुरात्मिकाम् । तथास्त्विति स चोक्त्वाथ चंडकोपः प्रतापवान्
महिष म्हणाला—हे महावीर्य चंडकोपा! या दुरात्मा स्त्रीशी युद्ध कर. ‘तथास्तु’ असे म्हणून तो प्रतापी चंडकोप पुढे सरसावला।
Verse 3
अवाकिरद्बाणवर्षैर्देवीं समरमूर्द्धनि । बाणजालानि तस्याशु चंडकोपस्य लीलया
रणाच्या शिखरावर त्याने बाणवृष्टीने देवीला आच्छादिले; चंडकोपाच्या लीलामात्रानेच क्षणार्धात बाणांचे जाळे सुटले।
Verse 4
छित्त्वा जघान शस्त्रेण चंडकोपस्य सांबिका । चकर्त वाजिनोऽप्यस्य सारथिं च ध्वजं धनुः
त्यास छिन्न करून सांबिकेने शस्त्राने चंडकोपावर प्रहार केला; त्याचे घोडे, सारथी, ध्वज आणि धनुष्यही छेदून टाकले।
Verse 5
उन्ममाथ रथं चापि तं बाणैर्हृद्यताडयत् । स भग्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः
तिने बाणांनी त्याचा रथही चुरडून टाकला आणि हृदयावर बाणांनी घाव घातला; धनुष्य तुटले, रथ नष्ट झाला, घोडे व सारथी मारले गेले, तो निरुपाय झाला।
Verse 6
चंडकोपस्ततो देवीं खड्गचर्मधरोऽभ्यगात् । खड्गेन सिंहमाजघ्ने देव्या वाहं महासुरः
मग खड्ग व ढाल धारण केलेला चंडकोप देवीकडे धावला; त्या महासुराने खड्गाने देवीच्या वाहन सिंहावर घाव घातला।
Verse 7
देवीमपि भुजे सव्ये खड्गेन प्रजघान सः । खङ्गो देव्या भुजे सव्ये व्यशीर्यत सहस्रधा
त्याने देवीच्या डाव्या भुजेवरही खड्गाने प्रहार केला; पण देवीच्या डाव्या भुजेला लागताच तो खड्ग हजार तुकड्यांत फुटून गेला।
Verse 8
ततः शूले न महता चंडकोपं तदांबिका । जघान हृदये सोऽपि पपात च ममार च
त्यानंतर फार मोठा नसला तरी प्रभावी अशा शूलाने अंबिकेने चंडकोपाच्या हृदयात प्रहार केला; तो कोसळला आणि मरण पावला।
Verse 9
चंडकोपे हते तस्मिन्महावीर्ये महाबले । चित्रभानुर्गजारूढो देवीं तामभ्यधावत
महावीर्यवान् व महाबल चंडकोप मारला गेल्यावर, गजारूढ चित्रभानु देवीकडे वेगाने धावून आला।
Verse 10
दिव्यां शक्तिं ससर्जाथ महाघंटारवाकुलाम् । न्यवारयत हुंकारैर्देवी शक्तिं निराकुलाम्
मग त्याने महाघंटानादाने गगन दुमदुमविणारी दिव्य शक्ती फेकली; परंतु निराकुल देवीने प्रचंड हुंकारांनी ती रोखून धरली।
Verse 11
ततः शूलेन सा देवी चित्रभानुं व्यदारयत् । मृते तस्मिंस्ततो युद्धे करालो द्रुतमभ्यगात्
त्यानंतर देवीने आपल्या शूलाने चित्रभानूला विदीर्ण केले. तो युद्धात मरण पावल्यावर कराल वेगाने पुढे आला।
Verse 12
करमुष्टिप्रहारेण सोऽपि देव्या निपातितः । ततो देवी मदोन्मत्तं गदया व्यसुमातनोत्
देवीच्या करप्रहार व मुष्टिप्रहाराने तोही भूमीवर कोसळला. मग देवीने मदोन्मत्त शत्रूला गदेने ठार करून प्राणहीन केले।
Verse 13
बाष्कलं पट्टिशेनापि चक्रेणापि तथांतिकम् । प्राहिणोद्यमलोकाय दुर्गा देवी द्विजोत्तमाः
हे द्विजोत्तमांनो! देवी दुर्गेने बाष्कलाला पट्टिशाने आणि अगदी जवळून चक्रानेही संहारून यमलोकास पाठविले।
Verse 14
एवमन्यान्महाकायान्मंत्रिणो महिषस्य च । शूलेन प्रोथयित्वाथ प्राहिणोद्यमसादनम्
अशा प्रकारे देवीने महिषाच्या इतर महाकाय मंत्र्यांनाही शूळाने भेदून यमसदनास, म्हणजे मृत्युलोकास, धाडले।
Verse 15
आत्मसैन्ये हते त्वेवं दुर्गया महिषासुरः । माहिषेणाथ रूपेण गणान्देव्या अभक्षयत्
दुर्गेने अशा रीतीने त्याची स्वतःची सेना मारल्यावर महिषासुराने म्हशीचे रूप धारण करून देवीचे गण भक्षण करू लागला।
Verse 16
तुण्डेन निजघानैकान्सुराघातैस्तथापरान् । निश्वासवायुभिश्चान्यान्पातयामास रोषितः
क्रोधाने त्याने थुंठनाने काहींना ठेचून पाडले, काहींना उग्र प्रहारांनी, आणि काहींना श्वासाच्या झंझावाताने भूमीवर पाडले।
Verse 17
देव्या भूतगणं त्वेवं निहत्य महिषासुरः । सिंहं मारयितुं देव्याश्चुक्रोध च ननाद च
देवीच्या भूतगणांचा असा संहार करून महिषासुर देवीच्या सिंहाला मारण्यासाठी क्रुद्ध झाला आणि गर्जना करू लागला।
Verse 18
ततः सिंहोऽभवत्क्रुद्धो महावीर्यो महाबलः । सुराभि घातनिर्भिन्नमहीतलमहीधरः
तेव्हा सिंहही क्रुद्ध झाला—महावीर, महाबलवान—जणू प्रचंड आघाताने भूमितल फोडून टाकणारा महान पर्वत।
Verse 19
महिषासुरमायांतं नखैरेनं व्यदारयत् । चंडिकापि ततः क्रुद्धा वधे तस्याकरोन्मतिम्
महिषासुर माया करून धावून आला तेव्हा सिंहाने आपल्या नखांनी त्याला विदीर्ण केले. मग क्रुद्ध झालेल्या चंडिकेनेही त्याच्या वधाचा निश्चय केला.
Verse 21
सिंहवेषोऽभवद्दैत्यो महाबलपराक्रमः । देवी तस्य शिरोयावच्छेत्तुं बुद्धिमधारयत्
दैत्याने सिंहवेष धारण केला; तो महाबल व पराक्रमयुक्त झाला. देवीने त्याचे शिरच्छेदन करण्याचा दृढ निश्चय केला.
Verse 22
तावत्स पुरुषो भूत्वा खड्गपाणिरदृश्यत । अथ तं पुरुषं देवी खड्गहस्तं शरोत्करैः
तेवढ्यात तो दैत्य पुरुषरूप धारण करून हातात खड्ग घेऊन प्रकट झाला. मग देवीने त्या खड्गधारी पुरुषावर बाणांचा वर्षाव केला.
Verse 23
जघान तीक्ष्णधाराग्रैः परमर्मविदारणैः । ततः स पुरुषो विप्रा गजोऽभूद्धस्तदन्तवान्
देवीने तीक्ष्णधार, मर्मभेदी बाणांनी त्याला घायाळ केले. तेव्हा, हे विप्रहो, तो पुरुष सोंड व दात असलेला गज झाला.
Verse 24
दुर्गाया वाहनं सिंहं करेण विचकर्ष च । ततः सिंहः करं तस्य विचकर्त नखांकुरैः
त्याने हाताने दुर्गेच्या वाहन असलेल्या सिंहाला पकडून ओढले. तेव्हा सिंहाने आपल्या नखांच्या टोकांनी त्याचा हात फाडून टाकला.
Verse 25
भूयो महासुरो जातो माहिषं वेषमाश्रितः । ततः क्रुद्धा भद्रकाली महत्पानमसेवत
पुन्हा तो महासुर महिषाचे रूप धारण करून उभा राहिला. तेव्हा क्रुद्ध भद्रकालीने महापान (मधु) सेवन केले.
Verse 26
ततः पानवशा न्मत्ता जहासारुणलोचना । महिषः सोऽपि गर्वेण शृंगाभ्यां पर्वतोत्करान्
मग पानाच्या वशाने ती मत्त झाली; अरुण नेत्रांनी हसली. तो महिषासुरही गर्वाने शिंगांनी पर्वतांचे ढिग उचलून फेकू लागला.
Verse 27
चंडिकां प्रतिं चिक्षेप सा च तानच्छिनच्छरैः । ततो देवी जग न्माता महिषासुरमब्रवीत्
त्याने चंडिकेकडे ते फेकले; पण देवीने बाणांनी ते छिन्न केले. मग जगन्माता देवी महिषासुरास म्हणाली.
Verse 28
देव्युवाच । कुरु गर्वं क्षणं मूढ मधु यावत्पिबाम्यहम् । निवृत्तमधुपानाहं त्वां नयिष्ये यमक्षयम्
देवी म्हणाली—अरे मूढा! मी हे मधु पिते तोवर क्षणभर गर्व कर. मधुपान संपल्यावर मी तुला यमधाम—नाशाकडे—नेईन.
Verse 29
हते त्वयि दुराधर्षे मया दैवतकंटके । स्वंस्वं स्थानं प्रपद्यंतां सिद्धा साध्या मरुद्गणाः
हे दुराधर्ष, देवतांचा कण्टक! तू माझ्या हातून हत झाल्यावर सिद्ध, साध्य आणि मरुद्गण आपापल्या स्थानास जावोत.
Verse 31
दक्षिणस्योदधेस्तीरेप्रदुद्राव त्वरान्वितः । अनुदुद्राव तं देवी सिंहमारुह्य वाहनम्
दक्षिण समुद्राच्या तीरावर तो घाईघाईने पळून गेला; देवी सिंहवाहनावर आरूढ होऊन त्याच्या मागे धावली।
Verse 32
अनुद्रुतस्ततो देव्या महिषो दानवेश्वरः । धर्मपुष्कीरणीतोये दशयोजनमायते
देवीच्या पाठलागाने दानवांचा अधिपती महिष दहा योजन पसरलेल्या धर्मपुष्करिणीच्या पाण्यात शिरला।
Verse 33
प्रविश्यांतर्हितस्तस्थौ दुर्गाताडनविह्वलः । ततो दुर्गा समासाद्य धर्मपुष्करिणीतटम्
त्यात शिरून महिष लपून राहिला, दुर्गेच्या प्रहारांनी व्याकुळ; मग दुर्गा धर्मपुष्करिणीच्या तीरावर येऊन उभी राहिली।
Verse 34
नददर्शासुरं तत्र महिषं चंडिका तदा । अशरीरा ततो वाणी दुर्गा देवीमभाषत
तेव्हा चंडिकेला तेथे महिषासुर दिसला नाही; त्याच वेळी एक अशरीरी वाणी देवी दुर्गेला बोलली।
Verse 35
भद्रकालि महादेवि महिषो दानवस्त्वया । ताडितो मुष्टिना भद्रे धर्मपुष्करिणीजले
“हे भद्रकाली, हे महादेवी, हे भद्रे! धर्मपुष्करिणीच्या जळात या दानव महिषाला तू मुठीने प्रहार केला आहेस।”
Verse 36
अस्मिन्नंतर्हितः शेते भयार्तो मारयस्व तम् । येनकेनाप्युपायेन चैनं प्राणैर्वियोजय
येथे तो भयाक्रांत होऊन लपून पडला आहे—त्याचा वध कर. कोणत्याही उपायाने त्याला प्राणांपासून विलग कर.
Verse 37
एवं वाचाऽशरी रिण्या कथिता चंडिका तदा । प्राह स्ववाहनं सिंहमसुरेंद्रवधोद्यता
अशरीरी वाणीने असे सांगितल्यावर चंडिका तेव्हा आपल्या वाहन सिंहाला म्हणाली—असुरेंद्राच्या वधासाठी ती सज्ज होती.
Verse 38
मृगेंद्र सिंहविक्रांत महावलपराक्रम । धर्मपुष्कीरणीतोयं निःशेषं पीय तां त्वया
हे मृगेंद्र! सिंहासारख्या विक्रमाचा, महाबल-पराक्रमी! धर्मपुष्करिणीचे हे जल तू निःशेष पिऊन टाक.
Verse 39
देव्यैवमुक्तः पंचास्यो धर्मपुष्करिणीजलम् । निःशेषं च पपौ विप्रा यथा पांसुर्भवेत्तथा
देवीने असे सांगितल्यावर पंचमुखाने, हे विप्रहो, धर्मपुष्करिणीचे जल निःशेष पिले—जणू शेवटी धूळच उरावी तसे.
Verse 40
निरगान्महिषो दीनस्ततस्तस्मा ज्जलाशयात् । आयांतमसुरं देवी पादेनाक्रम्य मूर्द्धनि
मग तो दीन महिषासुर त्या जलाशयातून बाहेर आला. पुढे येणाऱ्या त्या असुराच्या मस्तकावर देवीने पाय ठेवून त्याला दाबले.
Verse 41
कंठं शूलेन तीक्ष्णेन पीडयामास कोपिता । ततो देव्यसिमादाय चकर्तास्य शिरो महत्
क्रोधित होऊन तिने तीक्ष्ण शूळाने त्याचा कंठ दाबला; मग देवीने तलवार उचलून त्याचे विशाल शिर छेदिले।
Verse 42
एवं स महिषो विप्राः सभृत्यबलवाहनः । दुर्गया निहतो भूमौ पपात च ममार च
हे विप्रहो! असा तो महिषासुर सेवक, सेना व वाहनांसह दुर्गेने मारला; तो भूमीवर पडला आणि मरण पावला।
Verse 43
ततो देवाः सगंधर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः । स्तुत्वा देवीं ततः स्तोत्रैस्तुष्टा जहृषिरे तदा
मग देव, गंधर्वांसह सिद्ध व परमर्षी यांनी स्तोत्रांनी देवीची स्तुती केली; तुष्ट होऊन ते आनंदित झाले।
Verse 44
अनुज्ञातास्ततो देव्या देवा जग्मुर्यथागतम् । ततो देवी जगन्माता स्व नाम्ना पुरमुत्तमम्
मग देवीची अनुज्ञा मिळाल्यावर देव जसे आले तसेच परत गेले। त्यानंतर जगन्माता देवीने आपल्या नावाने एक उत्तम नगर वसविले।
Verse 45
दक्षिणस्य समुद्रस्य तीरे चक्रे तदोत्तरे । ततो देव्यनुशिष्टास्ते देवाः शक्रपुरोगमाः
तिने दक्षिण समुद्राच्या तीराच्या उत्तरेकडील भागात ते नगर वसविले. मग शक्र (इंद्र) अग्रस्थानी असलेले देव देवीच्या आज्ञेनुसार वागले।
Verse 46
पूरयामासुरमृतैर्धर्मपुष्क रिणीं तदा । ततो ह्यमृततीर्थाख्यां लेभे तत्तीर्थमुत्तमम्
तेव्हा त्यांनी धर्मपुष्करिणी या पवित्र सरोवरास अमृताने परिपूर्ण केले. त्या वेळेपासून ते उत्तम तीर्थ ‘अमृततीर्थ’ या नावाने परम पुण्यस्थळ म्हणून प्रसिद्ध झाले.
Verse 47
ततो देवी वरमदात्स्वपुरस्य मुदान्विता । पशव्यं चापरोगं च पुरमेतद्भवत्विति
त्यानंतर देवी आनंदित होऊन आपल्या नगरास वरदान दिले—“हे नगर पशुधनसमृद्ध व रोगरहित होवो.”
Verse 49
ददौ तीर्थाय च वरं स्नातानामत्र वै नृणाम् । यथाभिलाषं सिद्धिः स्यादित्युक्त्वा सा दिवं ययौ
तिने तीर्थालाही वर दिला—“येथे स्नान करणाऱ्या मनुष्यांना त्यांच्या इच्छेनुसार सिद्धी लाभो.” असे सांगून देवी स्वर्गास निघून गेली.
Verse 50
देवीपत्तनमारभ्य सुमुहूर्ते दिने द्विजाः । विघ्नेश्वरं प्रणम्यादौ सलिलस्वामिनं तथा
देवीपत्तनापासून आरंभ करून, शुभ दिवशी व उत्तम मुहूर्तावर, द्विजांनी प्रथम विघ्नेश्वरास वंदन केले आणि तसेच सलिलस्वामिनालाही नमस्कार केला.
Verse 51
महादेवाभ्यनुज्ञातो रामचंद्रोऽतिधार्मिकः । स्थापयित्वा स्वहस्तेन पाषाणनवकं मुदा
महादेवांच्या अनुमतीने, अतिधार्मिक रामचंद्राने आनंदाने आपल्या हाताने नऊ शिळा स्थापिल्या.
Verse 52
सेतुमारब्धवान्विप्रा यावल्लंकामतंद्रितः । सिंहासनं समारुह्य रामो नलकृतं शुभम्
हे विप्रहो! रामाने न थकता लंकेपर्यंत सेतू बांधण्यास आरंभ केला आणि नलाने घडविलेल्या शुभ सिंहासनावर आरूढ झाला।
Verse 53
वानरैः कारयामास सेतुमब्धौ नलादिभिः । पर्वताञ्छाखिनोवृक्षान्दृषदः काष्ठसंचयान्
नल आदींच्या नेतृत्वाखाली वानरांकडून त्याने समुद्रात सेतू बांधून घेतला—पर्वत, फांद्यांनी भरलेली झाडे, दगड व लाकडाचे ढिग वापरून।
Verse 54
तृणानि च समाजह्रुर्वानरा वनमध्यतः
वानरांनी वनाच्या मध्यातून गवतही गोळा करून आणले।
Verse 55
नलस्तानि समादाय चक्रे सेतुं महोदधौ । पंचभिर्दिवसैः सेतुर्यावल्लंकासमीपतः
नलाने ती सामग्री घेऊन महासागरात सेतू बांधला; पाच दिवसांत तो सेतू लंकेच्या जवळपर्यंत पोहोचला।
Verse 56
दशयोजनविस्तीर्णश्शतयोजनमायतः । कृतः सेतुर्नलेनाब्धौ पुण्यः पापविनाशनः
समुद्रात नलाने सेतू केला—दहा योजन रुंद, शंभर योजन लांब; तो पुण्यदायी व पापनाशक आहे।
Verse 57
देवीपुरस्य निकटे नवपाषाणरूपके । सेतुमूले नरः स्नायात्स्वपापपरिशुद्धये
देवीपुराजवळ, सेतूच्या मुळाशी जिथे नव-पाषाणरूपे आहेत, तेथे मनुष्याने स्नान करावे; त्यामुळे त्याची स्वतःची पापे शुद्ध होतात.
Verse 58
चक्रतीर्थे तथा स्नायाद्भजेत्सेत्वधिपं हरिम् । देवीपत्तनमारभ्य यत्कृतं सेतुबंधनम्
तसेच चक्रतीर्थात स्नान करून सेतूचे अधिपती हरि यांचे भजन-पूजन करावे; कारण देवीपत्तनापासूनच सेतुबंधनाचे कार्य आरंभ झाले.
Verse 59
तत्सेतुमूलं विप्रेंद्रा यथार्थं परिकल्पितम् । सेतोस्तु पश्चिमा कोटिर्दर्भशय्या प्रकीर्तिता
हे विप्रश्रेष्ठांनो! तेच स्थान यथार्थपणे सेतूचे मूळ म्हणून निश्चित झाले आहे; आणि सेतूची पश्चिम टोक ‘दर्भशय्या’ म्हणून प्रसिद्ध आहे.
Verse 60
देवीपुरी च प्राक्कोटिरुभयं सेतुमूलकम् । उभयं पुण्यमाख्यातं पवित्रं पापनाशनम्
देवीपुरी ही पूर्व टोक आहे आणि दोन्हीही सेतुमूलाशी संबंधित आहेत; दोन्ही पुण्यदायक, पवित्र व पापनाशक असे सांगितले आहे.
Verse 61
यत्सेतुमूलं गच्छंति येन मार्गेण वै नराः । तत्तन्मार्गगतास्ते ते तस्मिंस्तस्मिन्विमुक्तिदे
लोक ज्या-ज्या सेतुमूळाकडे जातात आणि ज्या-ज्या मार्गाने चालतात, त्या त्या मार्गाने जाणारे तेथे-तेथे (प्रत्येक पुण्यस्थानी) मुक्ती प्राप्त करतात.
Verse 62
स्नात्वादौ सेतुमूले तु चक्रतीर्थे तथैव च । संकल्पपूर्वकं पश्चाद्गच्छेयुः सेतुबंधनम्
प्रथम सेतुमूळ येथे व तसेच चक्रतीर्थात स्नान करून, नंतर संकल्पपूर्वक सेतुबंधनस्थळी जावे।
Verse 63
देवीपुरे तथा दर्भशय्यायामपि भूसुराः । चक्रतीर्थे शिवे स्नानं पुण्यपापविनाशनम्
हे भूसुरांनो, देवीपुरात तसेच दर्भशय्येतही—शुभ चक्रतीर्थात शिवस्नान पुण्यदायक व पापनाशक आहे।
Verse 64
स्मरणादुभयत्रापि चक्रतीर्थस्य वै द्विजाः । भस्मीभवंति पापानि लक्षजन्मकृतान्यपि
हे द्विजांनो, येथे व तेथे—उभयत्र चक्रतीर्थाचे केवळ स्मरण केले तरी लक्ष जन्मांचे पापही भस्म होतात।
Verse 65
जन्मापि विलयं यायान्मुक्तिश्चापि करे स्थिता । चक्रतीर्थसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति
जन्मचक्रही लय पावो आणि मुक्ति जणू हातात येवो; चक्रतीर्थासमान तीर्थ ना कधी झाले, ना कधी होईल।
Verse 66
भूलोके यानि तीर्थानि गंगादीनि द्विजोत्तमाः । चक्रतीर्थस्य तान्यद्धा कलां नार्हंति षोडशीम्
हे द्विजोत्तमांनो, भूतलावर गंगा इत्यादी जितकी तीर्थे आहेत, ती खरोखर चक्रतीर्थाच्या महिमेच्या सोळाव्या अंशालाही सम नाहीत।
Verse 67
आदौ तु नवपाषाणमध्येऽब्धौ स्नानमाचरेत् । क्षेत्रपिंडे ततः कुर्याच्चक्रतीर्थे तथैव च
प्रथम नव-पाषाणांच्या मध्ये समुद्रात स्नान करावे। नंतर क्षेत्र-पिंड हा पवित्र विधी करावा; तसेच चक्रतीर्थातही तद्वत करावे।
Verse 68
सेतुनाथं हरिं सेवेत्स्वपापपरिशुद्धये । एवं हि दर्भशय्यायां कुर्युस्तन्मार्गतो गताः
स्वपापांची पूर्ण शुद्धी व्हावी म्हणून सेतुनाथ हरिची उपासना करावी. अशा रीतीने त्या पवित्र मार्गाने जाणाऱ्यांनी दर्भशय्येवर विसावत हे करावे.
Verse 69
आरूढं रामचंद्रेण यो नमस्कुरुते जनः । सिंहासनं नलकृतं न तस्य नरकाद्भयम्
रामचंद्रांनी आरूढ केलेले, नलाने निर्मिलेले सिंहासन जो नमस्कारतो, त्याला नरकाचे भय उरत नाही.
Verse 70
सेतुमादौ नमस्कुर्याद्रामं ध्यायन्हृदा तदा । रघुवीरपदन्यास पवित्रीकृतपांसवे
आरंभी सेतूला नमस्कार करावा, आणि तेव्हा हृदयात रामाचे ध्यान करावे—ज्याच्या धुळीला रघुवीराच्या पदन्यासाने पावित्र्य आले आहे.
Verse 71
दशकंठशिरश्छेदहेतवे सेतवे नमः । केतवे रामचंद्रस्य मोक्षमार्गैकहेतवे
दशकंठाच्या शिरच्छेदनाचे कारण असलेल्या सेतूस नमस्कार. रामचंद्राचा केतू-चिन्हरूप, मोक्षमार्गाचा एकमेव हेतु असलेल्या सेतूस नमस्कार.
Verse 72
सीताया मानसांभोजभानवे सेतवे नमः । साष्टांगं प्रणिपत्यादौ मंत्रेणानेन वै द्विजाः
सीतेच्या मनकमळाला सूर्यस्वरूप असलेल्या सेतूस नमस्कार। हे द्विजांनो, प्रथम या मंत्राने साष्टांग प्रणाम करून मग पूजन करा।
Verse 73
ततो वेतालवरदं तीर्थं गच्छेन्महाबलम् । तत्र स्नानादवाप्नोति सिद्धिं पारामिकां नरः
त्यानंतर ‘वेतालवरद’ नावाच्या महाबलवान तीर्थास जावे. तेथे स्नान केल्याने मनुष्य परम सिद्धी प्राप्त करतो.
Verse 74
योऽध्यायमेनं पठते मनुष्यः शृणोति वा भक्तियुतो द्विजेंद्राः । स्वर्गादयस्तस्य न दुर्लभाः स्युः कैवल्यमप्यस्य करस्थमेव
हे द्विजश्रेष्ठांनो, जो मनुष्य हा अध्याय पठण करतो किंवा भक्तियुक्त होऊन ऐकतो, त्याला स्वर्गादी फल दुर्लभ नाहीत; कैवल्यही जणू त्याच्या हातातच असते.