Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 65

Devanagari script

दृष्ट्वा पाद्यादिभिः पूज्य स्वागतं व्याजहार सः । शांडिल्य उवाच । शतानीक किमर्थं त्वमाश्रमं प्राप्तवान्मम

Transliteration

dṛṣṭvā pādyādibhiḥ pūjya svāgataṃ vyājahāra saḥ | śāṃḍilya uvāca | śatānīka kimarthaṃ tvamāśramaṃ prāptavānmama

Translation

त्यांना पाहून मुनिंनी पाद्यादि विधींनी पूजन करून स्वागत केले. शांडिल्य म्हणाले— ‘शतानीक, कोणत्या हेतूने तू माझ्या आश्रमास आला आहेस?’

Word by Word

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया “having seen”

• पाद्य-आदिभिः: with foot-water and the like (offerings)
• पाद्य-आदिभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पाद्य (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; समासः (अव्ययीभावः) ‘पाद्यादि’ = “foot-water etc.”

• पूज्य: having honored / honoring
• पूज्य: Kriya (Concomitant action/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: पूज् (धातु) → पूज्य (यत्-प्रत्यय, कृदन्त)
• Form: यत्-प्रत्ययान्तः (gerundive; ‘to be honored’); (कर्तृ-सम्बन्धे)

• स्वागतम्: welcome (greeting)
• स्वागतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सु (उपसर्ग) + आगत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; कर्मधारयः—‘सु आगतम्’ (welcome)

• व्याजहार: spoke/uttered
• व्याजहार: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + आ + हृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• शाण्डिल्यः: Śāṇḍilya
• शाण्डिल्यः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शाण्डिल्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; (उवाच इत्यस्य कर्ता)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

• शतानीक: O Śatānīka
• शतानीक: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शतानीक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

• किमर्थम्: why/for what purpose
• किमर्थम्: Hetu (Reason/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; प्रश्नार्थक-क्रियाविशेषणम् (for what reason/why)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• आश्रमम्: to the hermitage
• आश्रमम्: Karma (Goal/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आश्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• प्राप्तवान्: have you come/arrived
• प्राप्तवान्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु) → प्राप्त (क्त) + वस् (वसुँ/वत्-प्रत्यय)
• Form: कृत्-प्रत्ययान्तः (क्तवतुँ/क्तवतु); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; परिपूर्णभूतार्थे “has arrived”

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

Speaker

Śāṇḍilya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śāṇḍilyāśrama (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The sage rises slightly or gestures welcome; attendants bring a small vessel of water for pādya; the king stands respectfully; the moment is formal yet warm.

Characters & Entities

• Śāṇḍilya
• Śatānīka (king)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Atithi-dharma (honoring guests) is a sacred duty, practiced even by great sages toward kings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The scene is a sage’s āśrama; no named tīrtha is directly praised in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

Welcoming a guest with pādya and related offerings—classical atithi-satkara.