Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 3

Devanagari script

जितेंद्रिया जितक्रोधाः सर्वभूतदयालवः । भक्त्या परमया विष्णुमर्चयंतः सनातनम्

Transliteration

jiteṃdriyā jitakrodhāḥ sarvabhūtadayālavaḥ | bhaktyā paramayā viṣṇumarcayaṃtaḥ sanātanam

Translation

ते इंद्रियजयी, क्रोधजयी, सर्वभूतांवर दयाळू होते; आणि परम भक्तीने सनातन विष्णूची अर्चना करीत.

Word by Word

• जितेन्द्रियाः: having conquered the senses
• जितेन्द्रियाः: Karta (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: जित (कृदन्त; √जि धातु) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; बहुवचन; विशेषणम् (those who have conquered the senses)

• जितक्रोधाः: having conquered anger
• जितक्रोधाः: Karta (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: जित (कृदन्त; √जि) + क्रोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; बहुवचन; विशेषणम्

• सर्वभूतदयालवः: compassionate to all beings
• सर्वभूतदयालवः: Karta (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + भूत (प्रातिपदिक) + दयालु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; बहुवचन; विशेषणम्

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया विभक्ति; एकवचन (Instrumental singular)

• परमया: supreme
• परमया: Karaṇa (Instrument-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: परमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया विभक्ति; एकवचन; विशेषणम् (qualifying bhaktyā)

• विष्णुम्: Viṣṇu
• विष्णुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन

• अर्चयन्तः: worshipping
• अर्चयन्तः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; बहुवचन

• सनातनम्: eternal
• सनातनम्: Karma (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सनातन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन; विशेषणम् (qualifying Viṣṇu)

Speaker

Narrator (describing the sages’ conduct)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Naimiṣa (contextual) / Viṣṇu-arcana (universal)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Ascetics in a forest shrine performing Viṣṇu-arcana: lamps, flowers, tulasī, conch; their calm faces show conquered anger and compassion, with animals nearby unharmed, symbolizing sarvabhūta-dayā.

Characters & Entities

• Viṣṇu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True worship is grounded in mastery over senses and anger, and in compassion toward all beings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Setu tīrtha is the broader topic; this verse highlights the devotional atmosphere of the narrating assembly.

What ritualistic prescription is mentioned?

Arcana (worship) of Viṣṇu with supreme devotion (paramā bhakti).