Adhyaya 28

Verse 1

व्यास उवाच । गोवत्सान्नैरृते भागे दृश्यते लोहयष्टिका । स्वयंभुलिंगरूपेण रुद्रस्तत्र स्थितः स्वयम् । श्रीमार्कण्डेय उवाच । मोक्षतीर्थे सरस्वत्या नभस्ये चंद्रसंक्षये । विप्रान्संपूज्य विधिवत्तेभ्यो दत्त्वा च दक्षिणाम्

व्यास म्हणाले—गोवत्सानाच्या नैऋत्य भागात लोहयष्टिका दिसते; तेथे स्वयंभू लिंगरूपाने रुद्र स्वतः विराजमान आहेत. श्री मार्कंडेय म्हणाले—सरस्वतीच्या मोक्षतीर्थी नभस्य (भाद्रपद) मासातील चंद्रक्षयकाळी ब्राह्मणांचे विधिपूर्वक पूजन करून त्यांना दक्षिणा द्यावी।

Verse 2

एकविंशतिवारांस्तु भक्त्या पिंडस्य यत्फलम् । गयायां प्राप्यते पुंसां ध्रुवं तदिह तर्प्पणात्

गयेत एकवीस वेळा भक्तीने पिंडदान केल्याने पुरुषांना जे फळ मिळते, तेच फळ येथे तर्पण केल्याने निश्चयाने प्राप्त होते।

Verse 3

लोहयष्ट्यां कृते श्राद्धे नभस्ये चंद्रसंक्षये । प्रेतयोनिविनिर्मुक्ताः क्रीडंति पितरो दिवि

नभस्य (भाद्रपद) मासातील चंद्रक्षयकाळी लोहयष्टिकेत श्राद्ध केल्यास, प्रेतयोनीतून मुक्त झालेले पितर स्वर्गात क्रीडा करतात।

Verse 5

लोहयष्ट्याममावस्यां कार्यं भाद्रपदे जनैः । श्राद्धं वै मुनयः प्राहुः पितरो यदि वल्लभाः

भाद्रपदातील अमावास्येला लोहयष्टिकेत लोकांनी श्राद्ध करावे; मुनि असे सांगतात—जर पितर प्रिय असतील।

Verse 6

क्षीरेण तु तिलैः श्वेतैः स्नात्वा सारस्वते जले । पितॄंस्तर्पयते यस्तु तृप्तास्तत्पितरो ध्रुवम्

दूध व पांढऱ्या तिळांसह सरस्वतीच्या जलात स्नान करून जो पितरांचे तर्पण करतो, त्याचे पितर निश्चयाने तृप्त होतात।

Verse 7

तत्र श्राद्धानि कुर्वीत सक्तुभिः पयसा सह । अमावास्यादिनं प्राप्य पितॄणां मोक्षमिच्छकैः

तेथे पितरांच्या मोक्षाची इच्छा करणाऱ्यांनी अमावास्या इत्यादी पवित्र दिवशी सत्तू व दूध यांसह श्राद्धकर्म करावे।

Verse 8

रुद्रतीर्थे ततो धेनुं दद्याद्वस्त्रादिभूषिताम् । विष्णुतीर्थे हिरण्यं च प्रदद्यान्मोक्षमिच्छुकः

नंतर रुद्रतीर्थी मोक्षकामी व्यक्तीने वस्त्रादि अलंकारांनी सजवलेली धेनू दान करावी; आणि विष्णुतीर्थी सुवर्णदान करावे।

Verse 9

गयायां पितृरूपेण स्वयमेव जनार्दनः । तं ध्यात्वा पुंडरीकाक्षं मुच्यते च ऋणत्रयात्

गयेत स्वयं जनार्दन पितृरूपाने विराजमान आहेत; त्या पुण्डरीकाक्ष प्रभूचे ध्यान केल्याने मनुष्य त्रिविध ऋणातून मुक्त होतो।

Verse 10

प्रार्थयेत्तत्र गत्वा तं देवदेवं जनार्दनम् । आगतोऽस्मि गयां देव पितृभ्यः पिंडदित्सया । एष पिंडो मया दत्तस्तव हस्ते जनार्दन

तेथे जाऊन देवदेव जनार्दनाची प्रार्थना करावी— “हे देवा! पितरांसाठी पिंड देण्याच्या इच्छेने मी गयेस आलो आहे. हे जनार्दना! हा पिंड मी तुझ्या हस्ती अर्पण केला आहे।”

Verse 11

परलोकगतेभ्यश्च त्वं हि दाता भविष्यसि । अनेनैव च मंत्रेण तत्र दद्याद्धरेः करे

“परलोकास गेलेल्यांसाठीही तूच दाता होशील।” ह्याच मंत्राने तेथे हरीच्या हस्ती अर्पण करावे।

Verse 12

चंद्रे क्षीणे चतुर्दश्यां नभस्ये पिंडमाहरेत् । पितॄणामक्षया तृप्तिर्भविष्यति न संशयः

चंद्र क्षीण असता, नभस्य मासातील चतुर्दशीस पिंड आणून अर्पण करावे। तेव्हा पितरांची तृप्ती अक्षय होते—यात संशय नाही।

Verse 13

एकविंशतिवारांश्च गयायां पिंडपातनैः । भक्त्या तृप्तिमवाप्नोति लोहयष्ट्यां पितृतर्प्पणे

गयेत एकवीस वेळा पिंडपातन केल्याने, भक्तीने पितरांची तृप्ती प्राप्त होते—विशेषतः लोहयष्टी येथे पितृतर्पण-विधीत।

Verse 14

वारिदस्तृप्तिमाप्नोति सुखमक्षय्यमत्र हि । फलप्रदः सुतान्भक्तानारोग्यमभयप्रदः

येथे जलदान करणारा पितरांची तृप्ती व अक्षय सुख प्राप्त करतो. हे तीर्थ/कर्म फलदायी आहे—भक्त पुत्र, आरोग्य आणि अभय प्रदान करते.

Verse 15

वित्तं न्यायार्जितं दत्तं स्वल्पं तत्र महाफलम् । स्नानेनापि हि तत्तीर्थे रुद्रस्यानुचरो भवेत्

न्यायाने मिळवलेले धन, जरी थोडे असले तरी, तेथे दान केल्यास महाफळ देते. आणि त्या तीर्थात स्नान केल्यानेही मनुष्य रुद्राचा अनुचर होतो.

Verse 28

इति श्रीस्कांदे महापुराणे एकाकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां तृतीये ब्रह्मखण्डे पूर्वभागे धर्मारण्यमाहात्म्ये संक्षेपतस्तीर्थमाहात्म्य वर्णनं नामाष्टविंशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणाच्या एकाशीतिसाहस्री संहितेतील तृतीय ब्रह्मखण्डाच्या पूर्वभागातील धर्मारण्य-माहात्म्यात ‘तीर्थ-माहात्म्याचे संक्षिप्त वर्णन’ नामक अठ्ठाविसावा अध्याय समाप्त झाला.