Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 8

Devanagari script

रुद्रतीर्थे ततो धेनुं दद्याद्वस्त्रादिभूषिताम् । विष्णुतीर्थे हिरण्यं च प्रदद्यान्मोक्षमिच्छुकः

Transliteration

rudratīrthe tato dhenuṃ dadyādvastrādibhūṣitām | viṣṇutīrthe hiraṇyaṃ ca pradadyānmokṣamicchukaḥ

Translation

नंतर रुद्रतीर्थी मोक्षकामी व्यक्तीने वस्त्रादि अलंकारांनी सजवलेली धेनू दान करावी; आणि विष्णुतीर्थी सुवर्णदान करावे।

Word by Word

• रुद्र-तीर्थे: at Rudra-tīrtha
• रुद्र-तीर्थे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (षष्ठी-तत्पुरुष: रुद्रस्य तीर्थम्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Neut., Loc., Sg.)

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Discourse link)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रमवाचक/ततः = then, thereafter)

• धेनुम्: a cow
• धेनुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Fem., Acc., Sg.)

• दद्यात्: should give
• दद्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन (Optative, Parasmaipada, 3rd sg.)

• वस्त्र-आदि-भूषिताम्: adorned with garments etc.
• वस्त्र-आदि-भूषिताम्: Karma (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वस्त्र (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + भूषित (कृदन्त, भूष् धातु)
• Form: तत्पुरुषसमास (वस्त्रादिभिः भूषिता), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Fem., Acc., Sg.); विशेषण (qualifier of धेनुम्)

• विष्णु-तीर्थे: at Viṣṇu-tīrtha
• विष्णु-तीर्थे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (षष्ठी-तत्पुरुष: विष्णोः तीर्थम्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Neut., Loc., Sg.)

• हिरण्यम्: gold
• हिरण्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हिरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Neut., Acc., Sg.)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयार्थक conjunction)

• प्रदद्यात्: should offer/give
• प्रदद्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + दा (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन (Optative, Parasmaipada, 3rd sg.)

• मोक्षम्: liberation
• मोक्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Masc., Acc., Sg.)

• इच्छुकः: one who desires
• इच्छुकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इच्छुक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Masc., Nom., Sg.); कर्तृवाचक (one who desires)

Speaker

Skanda (deduced from Dharmāraṇya Māhātmya narrative style within Skanda Purāṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rudra-tīrtha; Viṣṇu-tīrtha

Type: tirtha

Visual Art Cues

Scene: Two sequential tīrtha scenes: at Rudra-tīrtha a decorated cow is gifted; at Viṣṇu-tīrtha gold is offered, with pilgrims and priests near water steps.

Characters & Entities

• Rudra-tīrtha
• Viṣṇu-tīrtha
• Rudra
• Viṣṇu
• Dāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is perfected by dāna (charity); gifts aligned with a tīrtha’s deity support mokṣa-oriented dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Rudra-tīrtha and Viṣṇu-tīrtha within the Dharmāraṇya sacred circuit.

What ritualistic prescription is mentioned?

Donate an adorned cow at Rudra-tīrtha and give gold at Viṣṇu-tīrtha.