Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 170

Devanagari script

चन्द्रांगदोऽपि रत्नाद्यैरानीतैस्तक्षकालयात् । स्वां पत्नीं भूषयां चक्रे मर्त्यानामतिदुर्लभैः

Transliteration

candrāṃgado'pi ratnādyairānītaistakṣakālayāt | svāṃ patnīṃ bhūṣayāṃ cakre martyānāmatidurlabhaiḥ

Translation

चंद्रांगदानेही तक्षकाच्या धामातून आणलेल्या रत्नादिकांनी आपल्या पत्नीला असे अलंकार घातले, जे मर्त्यांना अत्यंत दुर्लभ आहेत।

Word by Word

• चन्द्राङ्गदः: Candrāṅgada
• चन्द्राङ्गदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चन्द्राङ्गद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (also/even)

• रत्नाद्यैः: with gems and the like
• रत्नाद्यैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: रत्न (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; ‘आदि’ समासान्त; रत्न-आदि (रत्नानि आदीनि)

• आनीतैः: brought
• आनीतैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: आ + नी (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसक/पुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; ‘brought’

• तक्षकालयात्: from Takṣaka’s abode
• तक्षकालयात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तक्षक (प्रातिपदिक) + आलय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (तक्षकस्य आलयात्)

• स्वाम्: his own
• स्वाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषण

• पत्नीम्: wife
• पत्नीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पत्नी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• भूषयाम्: by adorning
• भूषयाम्: Karana (Instrument/करण)
• Type: Verb
• Root: भूष् (धातु)
• Form: णमुल्-प्रत्ययान्त कृदन्त (भूषणम्/भूषया) रूपेण; तृतीया-एकवचन ‘by adorning/with adornment’ (क्रियाविशेषण-भाव)

• चक्रे: did/made
• चक्रे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/परिपूर्ण), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• मर्त्यानाम्: of mortals
• मर्त्यानाम्: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन

• अतिदुर्लभैः: with extremely rare (things)
• अतिदुर्लभैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: अति (अव्यय/उपसर्ग) + दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया (3), बहुवचन; विशेषण; ‘very hard to obtain’

Speaker

Unspecified (narrative voice within Sūta’s telling)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Takṣaka-ālaya (mythic)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Candrāṅgada presents serpent-realm jewels to his wife; attendants hold caskets of gems; the wife is adorned with necklaces, armlets, and a radiant crown; the jewels glow with an uncanny nāga-loka luster.

Characters & Entities

• Candrāṅgada
• Takṣaka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Prosperity is portrayed as attainable through extraordinary causes, yet it is meant to support righteous household life rather than pride.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific pilgrimage site is praised; Takṣaka’s abode is referenced as a mythic locus.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse describes adornment using rare treasures.