Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 2

Devanagari script

स्थापितं जाम्बुवन्तेन लोकानां तु हितार्थिना । राजा प्रसेनजिन्नाम तस्यां वक्षस्थलान्मणौ

Transliteration

sthāpitaṃ jāmbuvantena lokānāṃ tu hitārthinā | rājā prasenajinnāma tasyāṃ vakṣasthalānmaṇau

Translation

लोकांच्या हितासाठी प्रयत्न करणाऱ्या जाम्बुवानाने हे स्थापित केले. तेथे प्रसेनजित नावाचा राजा होता; त्याच्या वक्षस्थळी एक मणी होता.

Word by Word

• स्थापितम्: established; set up
• स्थापितम्: Kriya-visheshana (Predicate/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (लिङ्गम् इति अव्यक्तं, ‘स्थापितम् (is) established’)

• जाम्बुवन्तेन: by Jāmbuvān
• जाम्बुवन्तेन: Karana (Instrument/कर्ता-करण)
• Type: Noun
• Root: जाम्बुवन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• लोकानाम्: of the people; for the worlds
• लोकानाम्: Sampradana (Beneficiary/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• तु: indeed; and
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• हितार्थिना: by one seeking their welfare
• हितार्थिना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: हित-अर्थिन् (प्रातिपदिक; हित + अर्थिन्)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying जाम्बुवन्तेन)

• राजा: king
• राजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रसेनजित्: Prasenajit
• प्रसेनजित्: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रसेनजित् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नाम (proper noun)

• नाम: by name
• नाम: Sambandha (Naming/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नाम-शब्दः (quotative/‘by name’)

• तस्याम्: in that (place)
• तस्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• वक्षस्थलात्: from the chest-region
• वक्षस्थलात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: वक्षस्-स्थल (प्रातिपदिक; वक्षस् + स्थल)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन

• मणौ: in/at the jewel
• मणौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Śrīmārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pūtikeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: A king (rājendra)

Visual Art Cues

Scene: Jāmbuvān, the venerable bear-king devotee, consecrates a Śiva-liṅga for the welfare of beings; nearby, King Prasenajit is shown with a radiant jewel on his chest, foreshadowing the wound episode.

Characters & Entities

• Jāmbuvān
• Prasenajit

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Holy sites are framed as established for loka-hita (the welfare of all), linking devotion with the cosmic good.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse continues the origin account of Pūtikeśvara associated with Jāmbuvān.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed here; it introduces the foundation-legend and narrative background.