
या अध्यायात मार्कंडेय ऋषी राजाला उपदेश करतात की नर्मदेच्या दक्षिण तीरावरील पूतिकेश्वर हे श्रेष्ठ तीर्थ अवश्य दर्शनास जावे; तेथे स्नान केल्याने सर्व पापांचा क्षय होतो. या स्थळाचे माहात्म्य आधारकथेतून सांगितले आहे—जांबवानाने लोकांच्या हितासाठी येथे शिवलिंगाची स्थापना केली. दुसऱ्या प्रसंगात राजा प्रसेनजित आणि त्याच्या वक्षस्थळाशी संबंधित मणीची कथा येते; तो रत्न बलपूर्वक काढून घेतल्याने किंवा टाकून दिल्याने जखम उत्पन्न झाली. याच तीर्थस्थानी तपश्चर्येमुळे आरोग्य लाभून तो ‘निर्व्रण’ (जखम-रहित) झाला—अशी या तीर्थाची उपचारशक्ती दर्शविली आहे. नंतर आचार सांगितला आहे—भक्तीने स्नान करून परमेश्वराची पूजा करणाऱ्यांना इच्छित फल मिळते. विशेषतः कृष्णाष्टमी व चतुर्दशीला नियमित उपासना करणारे यमलोकास जात नाहीत—अशी फलश्रुती पुराणोक्त नैतिक कारण-कार्यभावाने मांडली आहे।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र पूतिकेश्वरमुत्तमम् । नर्मदादक्षिणे कूले सर्वपापक्षयंकरम्
श्री मार्कण्डेय म्हणाले—हे राजेंद्र! मग नर्मदेच्या दक्षिण तीरावर असलेल्या सर्वपापनाशक उत्तम पूतिकेश्वराकडे जावे।
Verse 2
स्थापितं जाम्बुवन्तेन लोकानां तु हितार्थिना । राजा प्रसेनजिन्नाम तस्यां वक्षस्थलान्मणौ
लोकांच्या हितासाठी प्रयत्न करणाऱ्या जाम्बुवानाने हे स्थापित केले. तेथे प्रसेनजित नावाचा राजा होता; त्याच्या वक्षस्थळी एक मणी होता.
Verse 3
समुत्क्षिप्ते तु तेनैव सपूतिरभवद्व्रणः । तत्र तीर्थे तपस्तप्त्वा निर्व्रणः समजायत
त्याने ते बलपूर्वक काढून टाकल्यावर पूयुक्त जखम झाली. पण त्याच तीर्थात तप करून तो जखममुक्त झाला.
Verse 4
तेन तत्स्थापितं लिङ्गं पूतिकेश्वरमुत्तमम् । यस्तत्र मनुजो भक्त्या स्नायाद्भरतसत्तम
मग त्याने तेथे उत्तम पूतिकेश्वर नामक लिंग स्थापित केले. हे भरतश्रेष्ठ! जो मनुष्य तेथे भक्तीने स्नान करतो—
Verse 5
सर्वान्कामानवाप्नोति सम्पूज्य परमेश्वरम् । कृष्णाष्टम्यां चतुर्दश्यां सर्वकालं नराधिप । येऽर्चयन्ति सदा देवं ते न यान्ति यमालयम्
परमेश्वराची विधिपूर्वक संपूजा केली असता मनुष्य सर्व इच्छित कामना प्राप्त करतो. हे नराधिप! कृष्णाष्टमी असो वा चतुर्दशी, किंवा कोणत्याही काळी—जे सदैव देवाचे अर्चन करतात ते यमलोकास जात नाहीत.
Verse 89
। अध्याय
अशा प्रकारे अध्याय समाप्त झाला.