Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 21

Devanagari script

कल्पवृक्षसमाकीर्णं ध्वजषष्टिविभूषितम् । तस्मिन्पुरवरे रम्ये नानारत्नोपशोभितम्

Transliteration

kalpavṛkṣasamākīrṇaṃ dhvajaṣaṣṭivibhūṣitam | tasminpuravare ramye nānāratnopaśobhitam

Translation

तो कल्पवृक्षांनी भरलेला आणि ध्वज व ध्वजदंडांनी विभूषित; त्या रम्य श्रेष्ठ नगरात नानाविध रत्नांची शोभा होती.

Word by Word

• कल्प-वृक्ष-समाकीर्णम्: filled with wish-fulfilling trees
• कल्प-वृक्ष-समाकीर्णम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कल्पवृक्ष (प्रातिपदिक) + समाकीर्ण (कृदन्त; सम्+आ+कॄ/कीर्ण, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कल्पवृक्षैः समाकीर्णम्) + क्त

• ध्वज-षष्टि-विभूषितम्: adorned with sixty banners
• ध्वज-षष्टि-विभूषितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ध्वज (प्रातिपदिक) + षष्टि (संख्याशब्द-प्रातिपदिक) + विभूषित (कृदन्त; वि+भूष्, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; तत्पुरुषः (षष्ट्या ध्वजैः विभूषितम्/ध्वजषष्ट्या विभूषितम्) + क्त

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमीविभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• पुरवरे: in the excellent city
• पुरवरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुरवर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (प्रयोगानुसार), सप्तमीविभक्ति (7th), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषः (श्रेष्ठं पुरम्)

• रम्ये: beautiful
• रम्ये: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमीविभक्ति (7th), एकवचन; विशेषण

• नाना-रत्न-उपशोभितम्: beautified with various gems
• नाना-रत्न-उपशोभितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नाना (अव्यय/प्रातिपदिक) + रत्न (प्रातिपदिक) + उपशोभित (कृदन्त; उप+शुभ्/शोभ्, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; तत्पुरुषः (नानारत्नैः उपशोभितम्) + क्त

Speaker

Narrator (contextual, within Revā Khaṇḍa narration; exact speaker not explicit in snippet)

Visual Art Cues

Scene: A jewel-bright city avenue lined with kalpavṛkṣas, tall flagstaffs with fluttering banners, and gem-studded facades sparkling in sunlight.

Characters & Entities

• Kalpavṛkṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa depicts sacred realms as places where divine abundance mirrors accumulated merit and righteous order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā (Narmadā) sacred region is the overarching frame; this verse continues the glorification through a city’s divine features.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct instruction is given; the verse supports māhātmya by describing divine signs (kalpavṛkṣas, jewel-like splendor).