Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 1

मार्कण्डेय उवाच । नष्टे लोके पुनश्चान्ये सलिलेन समावृते । महार्णवस्य मध्यस्थो बाहुभ्यामतरं जलम्

mārkaṇḍeya uvāca | naṣṭe loke punaścānye salilena samāvṛte | mahārṇavasya madhyastho bāhubhyāmataraṃ jalam

मार्कण्डेय म्हणाले—जग नष्ट झाले आणि पुन्हा सर्वत्र जलाने आच्छादित झाले, तेव्हा मी महासागराच्या मध्यभागी होतो व भुजांनी पाणी चिरत पोहत होतो.

मार्कण्डेयःMārkaṇḍeya
मार्कण्डेयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम
नष्टेwhen (it was) destroyed
नष्टे:
Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
TypeVerb
Rootनश् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; ‘नष्टे (सति)’—सप्तमी-absolute
लोकेin the world
लोके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
पुनःagain
पुनः:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formकाल/क्रमवाचक-अव्यय (again)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (and)
अन्येin another (state/time)
अन्ये:
Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘अन्ये (सति)’—सप्तमी-absolute (in another [time/state])
सलिलेनby water
सलिलेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootसलिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
समावृतेwhen (it was) covered/filled
समावृते:
Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
TypeVerb
Rootसम्-आ-वृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘समावृते (सति)’—सप्तमी-absolute
महा-अर्णवस्यof the great ocean
महा-अर्णवस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + अर्णव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; ‘महान् अर्णवः’
मध्यस्थःstanding in the middle
मध्यस्थः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootमध्यस्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
बाहुभ्याम्with (my) two arms
बाहुभ्याम्:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, द्विवचन
अतरम्I crossed
अतरम्:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअतृ (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम
जलम्water
जलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Mārkaṇḍeya

Tirtha: Mahārṇava (cosmic ocean) as saṃsāra-metaphor

Type: kshetra

Listener: Nṛpottama (best of kings)

Scene: Mārkaṇḍeya alone in the middle of the boundless cosmic ocean after the world’s destruction, swimming with his arms through endless waters under a dim, dissolution sky.

M
Mārkaṇḍeya
M
Mahārṇava (cosmic ocean)

FAQs

The verse sets a Purāṇic frame of pralaya (dissolution), highlighting human frailty and the need for divine refuge amid cosmic upheaval.

No specific tīrtha is named; the scene is cosmic (the great ocean during pralaya), serving as a theological backdrop rather than a geographic praise.

None explicitly; it is narrative description preparing for a revelation.