Adhyaya 74
या अध्यायात मार्कण्डेय संवादरूपाने रेवा नदीच्या उत्तर तीरावरील अत्यंत तेजस्वी गौतमेश्वर तीर्थाचे माहात्म्य संक्षेपाने सांगतात. या तीर्थाची उत्पत्ती ऋषी गौतमांशी जोडली असून लोककल्याणासाठी त्यांनी याची स्थापना केली; पुराणपर भाषेत हे ‘स्वर्गसोपानरूप’ मानले आहे. ‘लोकगुरु’ देवतेच्या सान्निध्यात जो भावपूर्ण भक्तीने येथे तीर्थयात्रा करतो, त्याचे पातकनाश, अंतःशुद्धी आणि स्वर्गवास निश्चित होतो असे प्रतिपादन आहे. तसेच विजय, दुःखनिवारण, सौभाग्यवृद्धी इत्यादी व्यवहार्य फळेही सांगितली आहेत; पितृकर्मात एकच पिंडदान केल्याने वंशातील तीन पिढ्यांचा उद्धार होतो असा विशेष दावा येतो. अखेरीस मूल्यनियम दिला आहे—भक्तीने दिलेले लहान वा मोठे दान गौतमांच्या प्रभावाने अनेकपटींनी फलदायी ठरते. हे तीर्थ ‘तीर्थांमध्ये परम’ असे मान्य केले असून रुद्रवचन म्हणून सांगितल्याने शैव प्रमाणिकताही दृढ केली आहे.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । रेवाया उत्तरे कूले तीर्थं परमशोभनम् । सर्वपापहरं मर्त्ये नाम्ना वै गौतमेश्वरम्
श्रीमार्कण्डेय म्हणाले—रेवा नदीच्या उत्तरेकाठी परम शोभन असे तीर्थ आहे; ते सर्व पापांचा नाश करणारे असून मर्त्यलोकी ‘गौतमेश्वर’ या नावाने प्रसिद्ध आहे.
Verse 2
स्थापितं गौतमेनैव लोकानां हितकाम्यया । स्वर्गसोपानरूपं तु तीर्थं पुंसां युधिष्ठिर
लोकांच्या हिताची इच्छा ठेवून गौतमांनीच हे तीर्थ स्थापिले. हे युधिष्ठिरा, पुरुषांसाठी हे तीर्थ जणू स्वर्गाकडे नेणारे सोपानच आहे.
Verse 3
तत्र गच्छ परं भक्त्या यत्र देवो जगद्गुरुः । पातकस्य विनाशार्थं स्वर्गवासप्रदस्तथा
जिथे जगद्गुरु देव विराजमान आहेत, तिथे परम भक्तीने जा; ते पापांचा नाश करते आणि स्वर्गवासही प्रदान करते.
Verse 4
सौभाग्यवर्द्धनं तीर्थं जयदं दुःखनाशनम् । पिण्डदानेन चैकेन कुलानामुद्धरेत्त्रयम्
हे तीर्थ सौभाग्य वाढविणारे, विजय देणारे व दुःख नाश करणारे आहे. आणि एकाच पिंडदानाने मनुष्य आपल्या कुलातील तीन पिढ्यांचा उद्धार करतो.
Verse 5
यत्किंचिद्दीयते भक्त्या स्वल्पं वा यदि वा बहु । तत्सर्वं शतसाहस्रमाज्ञया गौतमस्य हि
भक्तीने जे काही दिले जाते—थोडे असो वा पुष्कळ—गौतमांच्या आज्ञेने ते सर्व एक लक्षपटीने वाढते।
Verse 6
तीर्थानां परमं तीर्थं स्वयं रुद्रेण भाषितम्
तीर्थांमध्ये परम तीर्थ—जे स्वयं रुद्रांनी सांगितले आहे।
Verse 74
। अध्याय
अध्याय। (अध्याय-शीर्षक)