Adhyaya 73

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले तीर्थं परमशोभनम् । सर्वपापहरं पार्थ गोपारेश्वरमुत्तमम् । गोदेहान्निःसृतं लिङ्गं पुण्यं भूमितले नृप

श्री मार्कण्डेय म्हणाले—हे पार्थ! नर्मदेच्या दक्षिण तीरावर परम शोभन असे तीर्थ आहे—गोपारेश्वर, जे अत्युत्तम व सर्व पापांचा नाश करणारे आहे। हे नृपा! तेथे भूमितळी गायीच्या देहातून प्रकट झालेले पवित्र लिंग विराजमान आहे।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । गोदेहान्निःसृतं कस्माल्लिङ्गं पापक्षयंकरम् । दक्षिणे नर्मदाकूले मणिनागसमीपतः । संक्षेपात्कथ्यतां विप्र गोपारेश्वरसम्भवम्

युधिष्ठिर म्हणाले—गायीच्या देहातून निघालेले ते लिंग पापक्षय करणारे कसे झाले? नर्मदेच्या दक्षिण तीरावर मणिनागाजवळ गोपारेश्वराचा उद्भव, हे विप्र, संक्षेपाने सांगा।

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । कामधेनुस्तपस्तत्र पुरा पार्थ चकार ह । ध्यायते परया भक्त्या देवदेवं महेश्वरम्

श्री मार्कण्डेय म्हणाले—हे पार्थ! पूर्वी त्या स्थानी कामधेनूने तप केले आणि पराभक्तीने देवदेव महेश्वराचे ध्यान केले।

Verse 4

तुष्टस्तस्या जगन्नाथ कपिलाय महेश्वरः । निःसृतो देहमध्यात्तु अच्छेद्यः परमेश्वरः

तिच्यावर संतुष्ट होऊन जगन्नाथ महेश्वर कपिलेसाठी प्रकट झाले; तिच्या देहमध्यातून अविभाज्य परमेश्वर म्हणून प्रादुर्भूत झाले.

Verse 5

तुष्टो देवि जगन्मातः कपिले परमेश्वरि । आराधनं कृतं यस्मात्तद्वदाशु शुभानने

हे देवी, हे जगन्माते, हे कपिले परमेश्वरी! तुझ्याकडून आराधना पूर्ण झाली आहे; म्हणून, हे शुभानने, तदनुसार लवकर सांग—तुझी इच्छा व्यक्त कर.

Verse 6

सुरभ्युवाच । लोकानामुपकाराय सृष्टाहं परमेष्ठिना । लोककार्याणि सर्वाणि सिध्यन्ति मत्प्रसादतः

सुरभी म्हणाली—लोकांच्या उपकारासाठी परमेष्ठी (ब्रह्मा) यांनी मला निर्माण केले. माझ्या प्रसादाने जगातील सर्व कार्ये व प्रयोजन सिद्ध होतात.

Verse 7

लोकाः स्वर्गं प्रयास्यन्ति मत्प्रसादेन शङ्कर । तीर्थे त्वं भव मे शम्भो लोकानां हितकाम्यया

हे शंकर! माझ्या प्रसादाने लोक स्वर्गास जावोत. म्हणून, हे शंभो, लोकहिताच्या इच्छेने या तीर्थात माझ्यासाठी येथे वास कर, प्रकट राहा.

Verse 8

तथेति भगवानुक्त्वा तीर्थे तत्रावसन्मुदा । तदाप्रभृति तत्तीर्थं विख्यातं वसुधातले । स्नानेनैकेन राजेन्द्र पापसङ्घं व्यपोहति

भगवान “तथेति” असे म्हणत त्या तीर्थात आनंदाने वास करू लागले. तेव्हापासून ते तीर्थ पृथ्वीवर विख्यात झाले. हे राजेंद्र, तेथे एकदा स्नान केल्याने पापांचा समूह नष्ट होतो.

Verse 9

गोपारेश्वरगोदानं यस्तु भक्त्या च कारयेत् । योग्ये द्विजोत्तमे देया योग्या धेनुः सकाञ्चना

जो भक्तिभावाने गोपारेश्वराच्या निमित्त गोदान करवितो, त्याने योग्य द्विजोत्तमास सुवर्णासहित योग्य धेनू दान द्यावी।

Verse 10

सवत्सा तरुणी शुभ्रा बहुक्षीरा सवस्त्रका । कृष्णपक्षे चतुर्दश्यामष्टम्यां वा प्रदापयेत्

वाछरासहित तरुण, शुभ्र, बहुक्षीर देणारी व वस्त्रासहित धेनू कृष्णपक्षातील चतुर्दशी किंवा अष्टमीस दान द्यावी।

Verse 11

सर्वेषु चैव मासेषु कार्त्तिके च विशेषतः । दापयेत्परया भक्त्या द्विजे स्वाध्यायतत्परे

सर्व महिन्यांत—विशेषतः कार्तिक महिन्यात—परम भक्तीने स्वाध्यायपरायण द्विजास दान द्यावे।

Verse 12

विधिना च प्रदद्याद्यो विधिना यस्तु गृह्णते । तावुभौ पुण्यकर्माणौ प्रेक्षकः पुण्यभाजनम्

जो विधिपूर्वक दान देतो आणि जो विधिपूर्वक स्वीकारतो—ते दोघेही पुण्यकर्म करणारे; पाहणारा देखील पुण्याचा पात्र होतो।

Verse 13

पिण्डदानं प्रकुर्याद्यः प्रेतानां भक्तिसंयुतः । पिण्डेनैकेन राजेन्द्र प्रेता यान्ति परां गतिम्

जो भक्तियुक्त होऊन प्रेतांसाठी पिंडदान करतो, हे राजेंद्र, एका पिंडानेही प्रेत परम गतीस जातात।

Verse 14

भक्त्या प्रणामं रुद्रस्य ये कुर्वन्ति दिने दिने । तेषां पापं प्रलीयेत भिन्नपात्रे जलं यथा

जे भक्तिभावाने दररोज रुद्राला नमस्कार करतात, त्यांचे पाप फुटलेल्या भांड्यातील पाण्यासारखे विरून जाते।

Verse 15

तत्र तीर्थे तु यो राजन्वृषभं च समुत्सृजेत् । पितरश्चोद्धृतास्तेन शिवलोके महीयते

हे राजन्, जो त्या तीर्थी वृषोत्सर्ग करतो, त्याने पितर उन्नत होतात आणि तो शिवलोकी मान पावतो।

Verse 16

युधिष्ठिर उवाच । वृषोत्सर्गे कृते तात फलं यज्जायते नृणाम् । तत्सर्वं कथयस्वाशु प्रयत्नेन द्विजोत्तम

युधिष्ठिर म्हणाला—हे तात, हे द्विजोत्तम! वृषोत्सर्ग केल्यावर मनुष्यांना जे फळ मिळते ते सर्व तू प्रयत्नपूर्वक लवकर सांग।

Verse 17

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सर्वलक्षणसम्पूर्णे वृषे चैव तु यत्फलम् । तदहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणुष्व धर्मनन्दन

श्रीमार्कण्डेय म्हणाले—सर्व शुभलक्षणांनी युक्त वृषभाचा वृषोत्सर्ग केल्याने जे फळ मिळते ते मी आता सांगतो; हे धर्मनंदना, ऐक।

Verse 18

कार्त्तिके चैव वैशाखे पूर्णिमायां नराधिप । रुद्रस्य सन्निधौ भूत्वा शुचिः स्नातो जितेन्द्रियः

हे नराधिप, कार्तिक व वैशाख महिन्याच्या पौर्णिमेस रुद्राच्या सान्निध्यात जाऊन, शुद्ध, स्नान केलेला व इंद्रियजयी होऊन—

Verse 19

वृषस्यैव समुत्सर्गं कारयेत्प्रीयतां हरः । सांनिध्ये कारयेत्पुत्र चतस्रो वत्सिकाः शुभाः

हर (शिव) प्रसन्न व्हावा म्हणून वृषभाचा दानरूपेण उत्सर्ग करावा. आणि त्याच सान्निध्यात, हे पुत्रा, चार शुभ वत्सिका (गायबछड्या)ही कराव्यात.

Verse 20

दत्त्वा तु विप्रमुख्याय सर्वलक्षणसंयुताः । प्रीयतां च महादेवो ब्रह्मा विष्णुर्महेश्वरः

सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त अशी ती दान करून श्रेष्ठ ब्राह्मणास अर्पण करावी—महादेव प्रसन्न होवो; तसेच ब्रह्मा, विष्णु आणि महेश्वरही प्रसन्न होवोत.

Verse 21

वृषभे रोमसंख्या या सर्वाङ्गेषु नराधिप । तावद्वर्षप्रमाणं तु शिवलोके महीयते

हे नराधिपा, वृषभाच्या सर्व अंगांवरील जितकी रोमसंख्या आहे, तितक्या वर्षांपर्यंत तो शिवलोकी मान-सन्मानाने महिमावंत होतो.

Verse 22

शिवलोके वसित्वा तु यदा मर्त्येषु जायते । कुले महति सम्भूतिर्धनधान्यसमाकुले

शिवलोकी वास करून जेव्हा तो पुन्हा मर्त्यलोकी जन्म घेतो, तेव्हा धन-धान्याने परिपूर्ण अशा महान कुळात त्याचा जन्म होतो.

Verse 23

नीरोगो रूपवांश्चैव विद्याढ्यः सत्यवाक्शुचिः । गोपारेश्वरमाहात्म्यं मया ख्यातं युधिष्ठिर । गोदेहान्निःसृतं लिङ्गं नर्मदादक्षिणे तटे

तो निरोगी, रूपवान, विद्येने समृद्ध, सत्यवचनी व शुद्ध होतो. हे युधिष्ठिरा, मी गोपारेश्वराचे माहात्म्य सांगितले आहे—गायीच्या देहातून प्रकट झालेले ते लिंग नर्मदेच्या दक्षिण तीरावर आहे.

Verse 73

। अध्याय

॥ इति अध्याय समाप्त ॥