Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 5

Devanagari script

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या नवम्यां नियतः शुचिः । उपोष्य परया भक्त्या पूजयेन्मातृगोचरम्

Transliteration

śrīmārkaṇḍeya uvāca | tatra tīrthe tu yo bhaktyā navamyāṃ niyataḥ śuciḥ | upoṣya parayā bhaktyā pūjayenmātṛgocaram

Translation

श्री मार्कंडेय म्हणाले— जो त्या तीर्थी नवमीस संयमी व शुद्ध राहून उपवास करील आणि परम भक्तीने मातृगोचर (मातृमंडळ) यांची पूजा करील,

Word by Word

• श्रीमार्कण्डेयः: the venerable Mārkaṇḍeya
• श्रीमार्कण्डेयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री (उपपद/प्रातिपदिक) + मार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम् (masculine), प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचनम् (singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (locative adverb)

• तीर्थे: at the tīrtha
• तीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम् (neuter), सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचनम् (singular)

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अवधारण/विरोधार्थक-अव्ययम् (particle: but/indeed)

• यः: whoever
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम् (masculine), प्रथमा (Nominative), एकवचनम् (singular); सम्बन्धबोधकः (relative pronoun)

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम् (feminine), तृतीया (Instrumental/करण), एकवचनम् (singular)

• नवम्याम्: on the ninth (lunar day)
• नवम्याम्: Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नवमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम् (feminine), सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचनम् (singular)

• नियतः: disciplined/observant
• नियतः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नि-यत (कृदन्त; यम् धातु)
• Form: भूतकृदन्तः (past participle), पुंलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्; ‘यः’ इत्यस्य विशेषणम्

• शुचिः: pure/clean
• शुचिः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुचि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्; ‘यः’ इत्यस्य विशेषणम्

• उपोष्य: having fasted
• उपोष्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: उप-वस् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-प्रायः ल्यप्/तुमुनर्थक-अव्ययम् (gerund), पूर्वकालिकक्रिया; उपवासं कृत्वा (having fasted)

• परया: supreme/utter
• परया: Karana (Qualifier of means/करण-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्, तृतीया (Instrumental), एकवचनम्; ‘भक्त्या’ इत्यस्य विशेषणम्

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्, तृतीया, एकवचनम्

• पूजयेत्: should worship
• पूजयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular)

• मातृगोचरम्: the domain/manifestation of the Mothers (Mātṛs)
• मातृगोचरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक) + गोचर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम् (masculine), द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचनम् (singular)

Speaker

Śrī Mārkaṇḍeya

Tirtha Mahatmya

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: Sage Mārkaṇḍeya teaches the Navamī observance at the tīrtha: a devotee, purified and fasting, offers flowers, lamps, and incense to the Mātṛs’ sphere/mandala near the river ford.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya
• Mātṛs (Divine Mothers)
• Navamī
• Mātṛtīrtha (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purity, restraint, and devoted observance (vrata) at a tīrtha intensify the grace of the Divine Mothers.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A Mātṛ-related tīrtha in the Revā Khaṇḍa (Mātṛtīrtha is implied by the following verses).

What ritualistic prescription is mentioned?

Navamī observance with fasting (upoṣa) and devoted worship (pūjā) of the Mātṛs.