Adhyaya 66
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 66

Adhyaya 66

मार्कंडेय युधिष्ठिराला सांगतात की नर्मदेच्या दक्षिण तीरावर संगमाजवळ असलेल्या अनुपम मातृतीर्थाला जावे. तेथे नदीकाठी मातृगण प्रकट झाले; योगिनींच्या सभेच्या विनंतीवर शिव—उमा अर्धांगिनी असलेला आणि नागाला यज्ञोपवीतासारखे धारण करणारा—या तीर्थाला पृथ्वीवर प्रसिद्ध होण्याची आज्ञा देऊन अंतर्धान पावतो. या दैवी अनुमतीनेच तीर्थाची महिमा दृढ होते. नवमी तिथीला शुद्ध नियमांनी युक्त भक्ताने उपवास करून मातृ-गोचरात पूजन करावे; त्यामुळे मातृगण व शिव प्रसन्न होतात. वंध्या, संततीशोकग्रस्त किंवा पुत्रहीन स्त्रियांसाठी मंत्र-शास्त्रनिपुण आचार्याने पाच रत्ने व फळे असलेल्या सुवर्णकलशाने स्नानविधी करावा; पुत्रप्राप्तीसाठी कांस्यपात्रात स्नान घालावे. शेवटी फलश्रुती—मनात जी इच्छा धरली ती पूर्ण होते, आणि मातृतीर्थापेक्षा श्रेष्ठ तीर्थ नाही।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र मातृतीर्थमनुत्तमम् । सङ्गमस्य समीपस्थं नर्मदादक्षिणे तटे

श्री मार्कण्डेय म्हणाले—हे राजेंद्र, नंतर संगमाजवळ नर्मदेच्या दक्षिण तीरावर असलेल्या अनुपम मातृतीर्थास जावे।

Verse 2

मातरस्तत्र राजेन्द्र संजाता नर्मदातटे । उमार्धनारिर्देवेशो व्यालयज्ञोपवीतधृक्

हे राजेंद्र, तेथे नर्मदातटी मातृगण प्रकट झाले. तेथेच देवेश—उमा-अर्धनारी शिव—सर्पांचे यज्ञोपवीत धारण करून विराजमान आहेत।

Verse 3

उवाच योगिनीवृन्दं कष्टंकष्टमहो हर । अजेयाः सर्वदेवानां त्वत्प्रसादान्महेश्वर

तो योगिनीवृंदास म्हणाला— “कष्ट, कष्ट! अहो हर! हे महेश्वर, तुझ्या प्रसादाने ते सर्व देवांनाही अजेय झाले आहेत।”

Verse 4

तीर्थमत्र विधानेन प्रख्यातं वसुधातले । एवं भवतु योगिन्य इत्युक्त्वान्तरधाच्छिवः

“येथील हे तीर्थ विधिपूर्वक पृथ्वीवर प्रसिद्ध होवो।” असे म्हणून— “असेच होवो, हे योगिन्यांनो!”— शिव अंतर्धान पावला।

Verse 5

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या नवम्यां नियतः शुचिः । उपोष्य परया भक्त्या पूजयेन्मातृगोचरम्

श्री मार्कंडेय म्हणाले— जो त्या तीर्थी नवमीस संयमी व शुद्ध राहून उपवास करील आणि परम भक्तीने मातृगोचर (मातृमंडळ) यांची पूजा करील,

Verse 6

तस्य स्युर्मातरः प्रीताः प्रीतोऽयं वृषवाहनः । वन्ध्याया मृतवत्साया अपुत्राया युधिष्ठिर

त्याच्यावर मातृदेवता प्रसन्न होतात आणि हा वृषवाहन (शिव)ही प्रसन्न होतो। हे युधिष्ठिर! वंध्या, मृतवत्सा किंवा अपुत्रा स्त्रीसाठी—

Verse 7

स्नापनं चारभेत्तत्र मन्त्रशास्त्रविदुत्तमः । सहिरण्येन कुम्भेन पञ्चरत्नफलान्वितः

तेथे मंत्रशास्त्राचा उत्तम जाणकार स्नापनविधी आरंभ करील— सुवर्णासहित कलशाने, पंचरत्नफलयुक्त असा।

Verse 8

स्नापयेत्पुत्रकामायाः कांस्यपात्रेण देशिकः । पुत्रं सा लभते नारी वीर्यवन्तं गुणान्वितम्

पुत्राची इच्छा असलेल्या स्त्रीसाठी देशिक आचार्याने कांस्यपात्राने स्नानविधी करावा. ती नारी वीर्यवान व गुणसम्पन्न पुत्र प्राप्त करते.

Verse 9

यो यं काममभिध्यायेत्ततः स लभते नृप । मातृतीर्थात्परं तीर्थं न भूतं न भविष्यति

हे नृपा! येथे जो ज्या कामनेचे चिंतन करतो तो ती प्राप्त करतो. मातृतीर्थापेक्षा श्रेष्ठ तीर्थ कधी झाले नाही, पुढेही होणार नाही.

Verse 66

। अध्याय

अध्याय समाप्त.