Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 63

Devanagari script

पतिताः पाण्डवश्रेष्ठ पापोद्विग्ना महीपते । सात्त्विकीं वासनां कृत्वा त्यक्त्वा रजस्तमस्तथा

Transliteration

patitāḥ pāṇḍavaśreṣṭha pāpodvignā mahīpate | sāttvikīṃ vāsanāṃ kṛtvā tyaktvā rajastamastathā

Translation

हे पाण्डवश्रेष्ठ, हे राजन्—जे पतित होऊन पापाने व्याकुळ झाले होते, त्यांनी सात्त्विक वासना धारण केली आणि रज-तमाचा त्याग करून उच्च आध्यात्मिक प्राप्तीस योग्य झाले।

Word by Word

• पतिताः: fallen (down)
• पतिताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (ते)

• पाण्डवश्रेष्ठ: O best of the Pāṇḍavas
• पाण्डवश्रेष्ठ: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पाण्डव (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पाण्डवानां श्रेष्ठः)

• पापोद्विग्नाः: distressed because of sin
• पापोद्विग्नाः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पाप (प्रातिपदिक) + उद्विग्न (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष (पापेन उद्विग्नाः)

• महीपते: O lord of the earth (king)
• महीपते: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महीपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (महीयाः पतिः)

• सात्त्विकीम्: sāttvic, pure
• सात्त्विकीम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सात्त्विक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (वासनाम्)

• वासनाम्: disposition/mental impression
• वासनाम्: Karman (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वासनā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• कृत्वा: having adopted
• कृत्वा: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), ‘having made/adopted’

• त्यक्त्वा: having abandoned
• त्यक्त्वा: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), ‘having abandoned’

• रजः: rajas (passion)
• रजः: Karman (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्वन्द्वस्य पूर्वपद (रजः-तमः)

• तमः: tamas (darkness/inertia)
• तमः: Karman (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्वन्द्वस्य उत्तरपद

• तथा: thus/likewise
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

Speaker

Unnamed Purāṇic narrator (contextual speaker within Revā Khaṇḍa, addressing Yudhiṣṭhira)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā/Narmadā tīrtha (contextual)

Type: tirtha

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira (explicitly addressed)

Visual Art Cues

Scene: Formerly distressed pilgrims, heads bowed in remorse, gradually become serene; a visual contrast shows dark, heavy tones (tamas) and restless reds (rajas) fading into luminous whites/golds (sattva).

Characters & Entities

• Pāṇḍavas
• Yudhiṣṭhira

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sin-driven agitation is calmed by cultivating sattva and abandoning rajas-tamas, making one fit for liberation-oriented practice.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader passage belongs to the Ravitīrtha praise within the Revā (Narmadā) region.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed here; the verse emphasizes inner purification (sāttvika vāsanā) as the key discipline.