Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 10

हा हता पुत्र पुत्रेति करुणं कुररी यथा । विललापातुरा माता क्व गतो मां विहाय वै । मुखं दर्शय चात्मीयं मातरं मां हि मानय

hā hatā putra putreti karuṇaṃ kurarī yathā | vilalāpāturā mātā kva gato māṃ vihāya vai | mukhaṃ darśaya cātmīyaṃ mātaraṃ māṃ hi mānaya

ती ‘हाय, मी मारली गेले—पुत्रा, पुत्रा!’ असे म्हणत कुररी पक्ष्यासारखी करुण रडू लागली. व्याकुळ माता विलाप करू लागली—‘मला सोडून तू कुठे गेलास? आपला चेहरा दाखव; मी तुझी माता आहे, माझा मान राख।’

हाalas!
हा:
Sambandha (Exclamation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहा (अव्यय)
Formशोक-उद्गार (interjection)
हताI am ruined
हता:
Pradhana-visheshana (Predicate/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त
पुत्रO son
पुत्र:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
पुत्रO son
पुत्र:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन (पुनरुक्ति)
इतिthus
इति:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय
करुणम्piteously
करुणम्:
Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootकरुण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbial accusative)
कुररीa curlew (bird)
कुररी:
Upamana (Standard of comparison/उपमान)
TypeNoun
Rootकुररी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यथाas, like
यथा:
Sambandha (Comparison/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय (comparative particle)
विललापlamented
विललाप:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootलप् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; वि-उपसर्ग
आतुराdistressed
आतुरा:
Pradhana-visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआतुर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
माताthe mother
माता:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
क्वwhere?
क्व:
Sambandha (Question/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootक्व (अव्यय)
Formप्रश्न-अव्यय (interrogative adverb of place)
गतःgone
गतः:
Kriya (Predicate/क्रिया-भाव)
TypeAdjective
Rootगम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle)
माम्me
माम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
विहायhaving left
विहाय:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootवि + हा (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यबन्त-अव्यय (absolutive/gerund)
वैindeed
वै:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
मुखम्face
मुखम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
दर्शयshow
दर्शय:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; णिच्-प्रत्यय (causative) ‘to show’
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
आत्मीयम्your own
आत्मीयम्:
Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootआत्मीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifies मुखम्)
मातरम्mother
मातरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
माम्me
माम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
हिindeed, for
हि:
Sambandha (Emphasis/Reason/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/causal particle)
मानयhonor, respect
मानय:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootमान् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; णिच्-प्रत्यय (causative) ‘to honor, respect’

Narrator (reporting the mother’s speech)

Tirtha: Revā-tīra (contextual)

Type: kshetra

Listener: implicitly the departed son; secondarily those present (sage, Citraseṇa)

Scene: The mother cries ‘My son, my son!’ like a kurarī bird, wailing: ‘Where have you gone leaving me? Show me your face; honor me, your mother.’

M
mother (of Ṛkṣaśṛṅga, context)
K
kurarī (curlew)

FAQs

The verse highlights the sanctity of familial bonds and the dharmic gravity of causing grief to parents.

No tīrtha is directly praised in this lament; the Revā Khaṇḍa setting remains the implied sacred backdrop.

None; it is a lamentation scene.