Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 26

Devanagari script

क्रीडन् सृजद्विराट्संज्ञः सबीजं च हिरण्मयम् । तच्चाण्डमभवद्दिव्यं द्वादशादित्यसन्निभम्

Transliteration

krīḍan sṛjadvirāṭsaṃjñaḥ sabījaṃ ca hiraṇmayam | taccāṇḍamabhavaddivyaṃ dvādaśādityasannibham

Translation

क्रीडा करीत विराट् नामक प्रभूंनी बीजयुक्त सुवर्णमय तत्त्व प्रकट केले; त्यातून द्वादश आदित्यांसारखे तेजस्वी दिव्य ब्रह्मांड-अंड उत्पन्न झाले।

Word by Word

• क्रीडन्: sporting; while playing
• क्रीडन्: Karta (Concomitant action/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √क्रीड् (धातु) → क्रीडत् (शतृ/वर्तमान कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त; क्रियाविशेषणवत्

• सृजत्: created
• सृजत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √सृज् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• विराट्संज्ञः: named Virāṭ
• विराट्संज्ञः: Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विराट् (प्रातिपदिक) + संज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘विराट्-संज्ञ’ = विराट्-नामकः (named Virāṭ)

• सबीजम्: with seed
• सबीजम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्ग/प्रातिपदिक ‘सह’) + बीज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘स-बीज’ = बीजसहितम् (with seed)

• च: and
• च: Avyaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• हिरण्मयम्: golden
• हिरण्मयम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हिरण्मय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘हिरण्मय’ = सुवर्णमयम् (golden)

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अन्वयः—तत् (that)

• चाण्डम्: the cosmic egg
• चाण्डम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘अण्ड’ = ब्रह्माण्ड/egg

• अभवत्: became
• अभवत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• दिव्यम्: divine
• दिव्यम्: Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• द्वादशादित्यसन्निभम्: resembling twelve suns
• द्वादशादित्यसन्निभम्: Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वादश (संख्या-प्रातिपदिक) + आदित्य (प्रातिपदिक) + सन्निभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—द्वादश-आदित्य (द्विगु/तत्पुरुष) + सन्निभ (तत्पुरुष) = ‘द्वादश आदित्यैः सन्निभम्’ (like twelve suns)

Speaker

Purāṇic narrator (contextual)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: river

Visual Art Cues

Scene: A radiant golden seed expands into a vast luminous cosmic egg, blazing like twelve suns; Virāṭ presides, calm amid overwhelming brilliance.

Characters & Entities

• Virāṭ
• Hiraṇyagarbha (implied by ‘hiraṇmaya sabīja’)
• Brahmāṇḍa (cosmic egg)
• Twelve Ādityas (as a simile)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

All worlds arise from a single luminous divine potential; the universe is portrayed as sacred, ordered, and radiant with the Lord’s power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None explicitly; the verse functions as theological groundwork within the Revā Khaṇḍa’s sacred landscape.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is primarily cosmological, supporting contemplative reverence for the divine source.