Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 14

Devanagari script

संस्थापयामास पुण्यं सर्वदुःखघ्नमुत्तमम् । तस्य याम्ये दिशो भागे स्वयं देवो जनार्दनः

Transliteration

saṃsthāpayāmāsa puṇyaṃ sarvaduḥkhaghnamuttamam | tasya yāmye diśo bhāge svayaṃ devo janārdanaḥ

Translation

त्यांनी ते परम पवित्र, सर्व दुःखांचा नाश करणारे उत्तम लिंग प्रतिष्ठापिले. आणि त्याच्या दक्षिण दिशेच्या भागात स्वयं देव जनार्दन (विष्णु) विराजमान आहेत।

Word by Word

• संस्थापयामास: installed/established
• संस्थापयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + स्था (धातु) (णिच् causative: स्थापय)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; causative sense ‘caused to be established/installed’

• पुण्यम्: holy
• पुण्यम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (लिङ्गस्य)

• सर्वदुःखघ्नम्: destroyer of all sorrows
• सर्वदुःखघ्नम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + दुःख + घ्न (प्रातिपदिक)
• Form: समास: सर्वेषां दुःखानां घ्नः (षष्ठी-तत्पुरुष); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• उत्तमम्: supreme
• उत्तमम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• तस्य: of it/of that
• तस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी (सम्बन्ध/Genitive), एकवचन

• याम्ये: southern
• याम्ये: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: याम्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; विशेषण (भागे)

• दिशः: of the direction
• दिशः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध/Genitive), एकवचन (वैकल्पिकरूपेण ‘दिशः’ = ‘दिशाः’ इत्यस्य); ‘of the direction’

• भागे: in the region/part
• भागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण/Locative), एकवचन

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; आत्मवाचक क्रियाविशेषण

• देवः: the god
• देवः: Visheshya (Apposition/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; जनार्दनस्य विशेषण

• जनार्दनः: Janārdana (Viṣṇu)
• जनार्दनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जनार्दन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Brahmeśa-kṣetra (with Janārdana-sannidhi)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (nṛpa)

Visual Art Cues

Scene: Brahmā completes installation of Brahmeśa-liṅga radiating sanctity; to the south stands Janārdana’s shrine or divine presence, indicating a shared sacred precinct.

Characters & Entities

• Brahmeśa Liṅga (implied continuation)
• Janārdana (Viṣṇu)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True tīrthas integrate divine powers—Śiva’s liṅga and Viṣṇu’s presence together signify comprehensive refuge from suffering.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Brahmeśa liṅga site at the second saṅgama, with Janārdana’s presence to the south.

What ritualistic prescription is mentioned?

Liṅga installation is highlighted; devotees typically perform worship and seek relief from duḥkha through darśana and devotion.