Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

मार्कण्डेय उवाच । पुरा दैत्यगणैरुग्रैर्युद्धेऽतिबलवत्तरैः । इन्द्रो देवगणैः सार्द्धं स्वराज्याच्च्यावितो नृप

mārkaṇḍeya uvāca | purā daityagaṇairugrairyuddhe'tibalavattaraiḥ | indro devagaṇaiḥ sārddhaṃ svarājyāccyāvito nṛpa

मार्कण्डेय म्हणाले—हे नृप! पूर्वी अतिबलवान व उग्र दैत्यगणांशी झालेल्या युद्धात इंद्र देवगणांसह आपल्या राज्यातून च्युत झाला।

मार्कण्डेयःMārkaṇḍeya
मार्कण्डेयः:
कर्ता (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
पुराformerly
पुरा:
कालाधिकरण/क्रियाविशेषण (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (temporal adverb)
दैत्यगणैःby the hosts of Daityas
दैत्यगणैः:
कर्ता (Agent in passive/कर्ता)
TypeNoun
Rootदैत्य + गण (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (दैत्यानां गणाः)
उग्रैःfierce
उग्रैः:
कर्ता-विशेषण (Agent-qualifier)
TypeAdjective
Rootउग्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; विशेषण (qualifying ‘दैत्यगणैः’)
युद्धेin battle
युद्धे:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
अतिबलवत्तरैःvery much stronger
अतिबलवत्तरैः:
कर्ता-विशेषण (Agent-qualifier)
TypeAdjective
Rootअति (उपसर्ग/अव्यय) + बलवत्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; विशेषण (qualifying ‘दैत्यगणैः’); अतिशयार्थक-पूर्वपद (very)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्म (Patient in passive/कर्म)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
देवगणैःwith the hosts of gods
देवगणैः:
सह/सहकर्ता (Accompaniment)
TypeNoun
Rootदेव + गण (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानां गणाः)
सार्द्धम्together with
सार्द्धम्:
सह (Accompaniment marker)
TypeIndeclinable
Rootसार्द्धम् (अव्यय)
Formसहार्थक अव्यय (postposition-like adverb)
स्वराज्यात्from his own kingdom
स्वराज्यात्:
अपादान (Ablative/अपादान)
TypeNoun
Rootस्व + राज्य (प्रातिपदिके)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; कर्मधारयः (स्वं राज्यं)
च्यावितःwas driven out/dislodged
च्यावितः:
क्रिया-विशेष्य (Predicate participle)
TypeVerb
Rootच्यावय् (धातु; √च्यु causative/णिजन्त) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; णिजन्त (causative)
नृपO king
नृप:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

Mārkaṇḍeya

Tirtha: Devatīrtha (implied as the forthcoming remedy)

Type: tirtha

Listener: Yudhiṣṭhira

Scene: A fierce battlefield: Daitya hosts surge forward; Indra with the devas retreats, banners lowered—yet the sky hints at future redemption with a distant gleam of a river ford.

M
Mārkaṇḍeya
I
Indra
D
Devagaṇa (hosts of gods)
D
Daitya-gaṇa (demon hosts)

FAQs

Even the mighty can fall through adverse karma and conflict; restoration comes through dharmic means taught later (tapas and tīrtha).

This verse sets the story leading to the Revā-side tīrtha (Devatīrtha) where the devas regain perfection.

None directly here; it introduces the crisis that will be resolved through tapas and sacred waters.