Adhyaya 37

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत राजेन्द्र देवतीर्थमनुत्तमम् । येन देवास्त्रयस्त्रिंशत्स्नात्वा सिद्धिं परां गताः

श्री मार्कण्डेय म्हणाले—हे राजेन्द्र! मग तू अनुपम देवतीर्थास जा; जिथे त्रयस्त्रिंश देवांनी स्नान करून परम सिद्धी प्राप्त केली।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कथं तात सुराः सर्वे दानवैर्बलवत्तरैः । निर्जितास्तत्र तीर्थे च स्नात्वा सिद्धिं परां गताः

युधिष्ठिर म्हणाला—तात! अधिक बलवान दानवांनी सर्व देवांना कसे जिंकले, आणि तरीही तेच त्या तीर्थात स्नान करून परम सिद्धीला कसे पोहोचले?

Verse 3

मार्कण्डेय उवाच । पुरा दैत्यगणैरुग्रैर्युद्धेऽतिबलवत्तरैः । इन्द्रो देवगणैः सार्द्धं स्वराज्याच्च्यावितो नृप

मार्कण्डेय म्हणाले—हे नृप! पूर्वी अतिबलवान व उग्र दैत्यगणांशी झालेल्या युद्धात इंद्र देवगणांसह आपल्या राज्यातून च्युत झाला।

Verse 4

हस्त्यश्वरथयानौघैर्मर्दयित्वा वरूथिनीम् । विध्वस्ता भेजिरे मार्गं प्रहारैर्जर्जरीकृताः

हत्ती-घोडे-रथ व वाहनांच्या लोटांनी त्यांची सेना चिरडली गेली; प्रहारांनी जर्जर होऊन ते विध्वस्त होऊन मार्ग धरून पळून गेले।

Verse 5

जम्भशुम्भैश्च कूष्माण्डकुहकादिभिः । वेपमानार्दिताः सर्वे ब्रह्माणमुपतस्थिरे

जम्भ, शुम्भ तसेच कूष्माण्ड, कुहक इत्यादींनी पीडित व थरथर कापत ते सर्व शरण व सहाय्यासाठी ब्रह्मदेवाकडे गेले।

Verse 6

प्रणम्य शिरसा देवं ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् । तदा विज्ञापयामासुर्देवा वह्निपुरोगमाः

परमेष्ठी देव ब्रह्माला शिरसा प्रणाम करून, अग्नीच्या नेतृत्वाखाली देवांनी तेव्हा आपली विनंती निवेदन केली।

Verse 7

पश्य पश्य महाभाग दानवैः शकलीकृताः । वियोजिताः पुत्रदारैस्त्वामेव शरणं गताः

पाहा, पाहा, हे महाभाग! दानवांनी आम्हाला तुकडे-तुकडे केले आहे; पुत्र-दारांपासून वियोग पावून आम्ही केवळ तुझ्याच शरणी आलो आहोत।

Verse 8

परित्रायस्व देवेश सर्वलोकपितामह । नान्या गतिः सुरेशान त्वां मुक्त्वा परमेश्वर

हे देवेश, सर्वलोकपितामह! आमचे रक्षण कर; हे सुरेशान परमेश्वर, तुझ्यावाचून आम्हाला दुसरी गती नाही।

Verse 9

ब्रह्मोवाच । दानवानां विघातार्थं नर्मदातटमास्थिताः । तपः कुरुध्वं स्वस्थाः स्थ तपो हि परमं बलम्

ब्रह्मा म्हणाले—दानवांचा नाश करण्यासाठी नर्मदा-तटी स्थिर व्हा। स्वस्थ राहून दृढपणे तप करा; कारण तप हेच परम बळ आहे।

Verse 10

नान्योपायो न वै मन्त्रो विद्यते न च मे क्रिया । विना रेवाजलं पुण्यं सर्वपापक्षयंकरम्

माझ्याकडे दुसरा उपाय नाही—ना मंत्र, ना कोणती क्रिया; रेवाच्या (नर्मदेच्या) पुण्य जलावाचून, जे सर्व पापांचा क्षय करते.

Verse 11

दारिद्र्यव्याधिमरणबन्धनव्यसनानि च । एतानि चैव पापस्य फलानीति मतिर्मम

दारिद्र्य, व्याधी, मरण, बंधन आणि विविध आपत्ती—ही सर्व पापाची फळे आहेत; अशी माझी दृढ मती आहे.

Verse 12

एवं ज्ञात्वा ततश्चैव तपः कुरुत दुष्करम् । तथा चैव सुराः सर्वे देवा ह्यग्निपुरोगमाः

हे जाणून मग कठोर तप करा. तसेच अग्नीच्या नेतृत्वाखाली सर्व देवांनीही तसेच केले.

Verse 13

तच्छ्रुत्वा वचनं तथ्यं ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । नर्मदामागताः सर्वे देवा ह्यग्निपुरोगमाः

परमेष्ठी ब्रह्माचे सत्य वचन ऐकून, अग्नीच्या नेतृत्वाखाली सर्व देव नर्मदेकडे आले.

Verse 14

चेरुर्वै तत्र विपुलं तपः सिद्धिमवाप्नुवन् । तदाप्रभृति तत्तीर्थं देवतीर्थमनुत्तमम्

तेथे त्यांनी विपुल तपश्चर्या करून सिद्धी प्राप्त केली. त्या वेळेपासून ते तीर्थ ‘देवतीर्थ’ या नावाने अनुपम पवित्र स्नानस्थळ म्हणून प्रसिद्ध झाले.

Verse 15

गीयते त्रिषु लोकेषु सर्वपापक्षयंकरम् । तत्र गत्वा च यो मर्त्यो विधिना संयतेन्द्रियः

ते तीर्थ त्रैलोक्यात सर्व पापांचा क्षय करणारे म्हणून गाईले जाते. जो मर्त्य तेथे जाऊन विधिपूर्वक इंद्रिये संयमित करतो—

Verse 16

स्नानं समाचरेद्भक्त्या स लभेन्मौक्तिकं फलम् । यस्तु भोजयते विप्रांस्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप

तो भक्तिभावाने तेथे स्नान करील तर त्याला मोत्यासारखे परम मौल्यवान फळ मिळते. आणि जो त्या तीर्थी ब्राह्मणांना भोजन घालतो, हे नराधिप—

Verse 17

स लभेन्मुख्यविप्राणां फलं साहस्रिकं नृप । तत्र देवशिला रम्या महापुण्यविवर्धिनी

तो, हे नृप, मुख्य ब्राह्मणसेवेच्या फळास तुल्य हजारपटीने फळ मिळवतो. तेथे रम्य ‘देवशिला’ही आहे, जी महापुण्य वाढविणारी आहे.

Verse 18

संन्यासेन मृता ये तु तेषां स्यादक्षया गतिः । अग्निप्रवेशं यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप

जे संन्यासभावाने देहत्याग करतात त्यांची गती अक्षय होते. आणि जो त्या तीर्थी अग्निप्रवेश करील, हे नराधिप—

Verse 19

रुद्रलोके वसेत्तावद्यावदाभूतसंप्लवम् । एवं स्नानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम्

तो प्रलय होईपर्यंत रुद्रलोकी वास करतो. तसेच स्नान, जप, होम, स्वाध्याय व देवतार्चन यांचेही (पुण्यफल होते).

Verse 20

सुकृतं दुष्कृतं वाऽपि तत्र तीर्थेऽक्षयं भवेत् । एष ते विधिरुद्दिष्ट उत्पत्तिश्चैव भारत

त्या तीर्थस्थानी केलेले पुण्य असो वा पाप—त्याचे फळ अक्षय होते. हे भारत, याचा विधी आणि उत्पत्तीचा वृत्तांत तुला सांगितला आहे.

Verse 21

देवतीर्थस्य निखिला यथा वै शङ्कराच्छ्रुता । पठन्ति ये पापहरं सर्वदुःखविमोचनम्

शंकरांकडून ऐकलेल्या देवतीर्थाच्या संपूर्ण कथेला जे पठण करतात, ते पठण पापहर व सर्व दुःखांपासून मुक्त करणारे ठरते.

Verse 22

देवतीर्थस्य चरितं देवलोकं व्रजन्ति ते

देवतीर्थाचे पवित्र चरित्र ऐकणारे किंवा पठण करणारे देवलोकास प्राप्त होतात.

Verse 37

। अध्याय

“अध्याय”—हे अध्याय-समाप्ती/शीर्षक दर्शविणारे चिन्ह आहे.